You internet speed is slow. Switch to text view mode

Switch
epaper logo
ST

Last Login:
Logout
+
Page 1
मुख्य पृष्ठ

सलाम छ स्वास्थ्यकर्मीहरू !

- कान्तिपुर संवाददाता

कोरोना संक्रमितको उपचारमा अग्रपंक्तिमा
खटिएका राजधानीको टेकुस्थित सहिद शुक्रराज
ट्रपिकल तथा सरूवा रोग अस्पतालका स्वास्थ्यकर्मी बिहीबार आईसीयू कक्षमा । मुलुकमा संक्रमित देखिएयता देशभरिका उपचार केन्द्रहरुमा खटिएका ५ हजार स्वास्थ्यकर्मी संक्रमित भइसकेका छन् । तीन स्वास्थ्यकर्मीको मृत्यु भयो । संक्रमितमध्ये करिब ७५ प्रतिशत स्वास्थ्यकर्मी निको भएर पुनः कार्यक्षेत्रमा खटिएकै छन् । ड्युटीमा खटिएपछि घर जान र परिवार भेट्न नपाए पनि संक्रमणको उच्च जोखिमबीच उनीहरु उच्च मनोबलका साथ उपचारकर्ममा डटिरहेका छन् ।

तस्बिर ः किरण पाण्डे/कान्तिपुर

Page 2
समाचार

राजनीतिक–कूटनीतिक मामिलामा गुप्तचरीको प्रवेश

- देवेन्द्र भट्टराई,जगदीश्वर पाण्डे

(काठमाडौं) - नेपाल र भारतबीच राजनीतिक र कूटनीतिक तहबाट छलफल र संवाद गरेर सम्बन्ध सुधार्ने ठाउँ रहँदारहँदै प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले दुईपक्षीय मामिलामा गुप्तचरी संयन्त्रलाई प्रवेश गराएका छन् । दुई देशबीच राजनीतिक तथा कूटनीतिक तहमा ‘अर्थपूर्ण संवाद’ हुन नसकिरहेका बेला उनले आफ्नो ‘प्रोटोकल’ बिर्सिंदै भारतीय गुप्तचर संस्था ‘रअ’ का प्रमुख सामन्तकुमार गोयलसँग बुधबार सरकारी निवासमै वार्ता गरेका छन् । जसका कारण प्रधानमन्त्री ओलीको चौतर्फी आलोचना भइरहेको छ ।
सशस्त्र द्वन्द्वकाल, शान्ति प्रक्रिया र संविधान निर्माणका क्रममा रअका अधिकारीहरू नेपाल मामिलामा चासो राख्दै निरन्तर गोप्य भ्रमण गरेर नेताहरूसँग प्रोटोकलबिना भेट्ने गर्थे । रअ प्रमुख गोयलको यसपटकको भ्रमण भने खुलमखुला भयो । प्रधानमन्त्री ओलीले उनीसँग आफ्नो सरकारी निवासमै दुई घण्टाभन्दा बढी भेट मात्र गरेनन्, त्यसको सगर्व प्रेस नोटमार्फत सार्वजनिक गरे । गोयलले सन् २०१९ जुलाईमा नेपाल आएका बेला उच्चस्तरीय भेटघाट गरेका थिए तर यस्तो खुलमखुला थिएन ।
परराष्ट्र मन्त्रालयका अधिकारीहरूसमेत नराखी ओलीले बुधबार मध्यराति गोयलसँग भेटेका थिए । जुन भेटमा ‘नेपाल–भारतमैत्री सम्बन्ध खलबलिन नदिने, समस्यालाई वार्ताद्वारा समाधान गर्ने र पारस्परिक सहयोग निरन्तर अगाडि बढाउने’ विषयमा कुरा भएको ओलीका प्रेस सल्लाहकार सूर्य थापाले प्रेस नोटमार्फत जानकारी दिएका छन् । प्रधानमन्त्रीको सचिवालयले यो भेटलाई शिष्टाचार भनेको छ । ‘उहाँहरूले दुई मुलुकबीचमा रहेका समस्याले सम्बन्धलाई असर पार्न नदिने र समस्या समाधानका लागि शान्तिपूर्ण रूपमा कूटनीतिक वार्ता र छलफलबाट टुंग्याउने विषयमा कुराकानी गर्नुभयो,’ प्रधानमन्त्रीका परराष्ट्र मामिला सल्लाहकार राजन भट्टराईले कान्तिपुरसँग भने । प्रोटोकलका सम्बन्धमा उनले भने, ‘सुरक्षा संयन्त्रलाई भेट्ने गरेका छौं र अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा पनि प्रधानमन्त्रीले अन्य मुलुकका सुरक्षा प्रमुखहरूसँग शिष्टाचार भेट गर्ने चलन छ । भ्रमणमा शिष्टाचार भेट गर्न खोजे हुन्छ । यो विगतको अभ्यास हो ।’
परराष्ट्र मन्त्रालयले अनुरोध गरेपछि नागरिक उड्डयन प्राधिकरणले गत मंगलबार अपराह्न मात्रै भारतबाट आउन लागेको ‘ग्लोबल ५०००’ उडानलाई ‘स्पेसल अप्रुभल फर डिप्लोम्याटिक फ्लाइट’ भनेर आन्तरिक सूचना जारी गरेको थियो । यो विमानले उडानबापत प्राधिकरण शुल्क तिर्नु नपर्ने गरी ७२ घण्टा काठमाडौंमा रहन सक्ने अनुमति प्राधिकरणले दिएको जानकारी भारतीय दूतावासलाई गराइएको थियो । त्यही चार्टर विमानबाट गोयल बुधबार दिउँसो १ बजे काठमाडौं उत्रेका थिए । उनी बिहीबार बिहान करिब सवा १० बजे नयाँदिल्ली फर्किए । उनको भ्रमणबारे सुरुमा कुनै पनि सरकारी संयन्त्रले आधिकारिक रूपमा बताएनन् । प्रधानमन्त्रीलाई नै भेटेको खबर बाहिरिएपछि प्रधानमन्त्रीको सचिवालयबाट प्रेस नोट जारी भयो ।
गोयलले प्रधानमन्त्री ओलीबाहेक अन्य क–कसलाई भेटे भन्ने खुलेको छैन । राजनीतिक वृत्तमा पूर्वप्रधानमन्त्रीहरू पुष्पकमल दाहाल, शेरबहादुर देउवा, माधवकुमार नेपाल, बाबुराम भट्टराईसहितका नेतालाई पनि भेटेको हल्ला चलेपछि उनीहरूले वक्तव्य जारी गरेर खण्डन गरेका छन् । ‘कूटनीतिक र राजनीतिक संवादबाटै समस्या समाधान गर्नुपर्छ भन्ने पार्टीको धारणा हो, त्यसैले पूर्वप्रधानमन्त्रीहरूलगायत हाम्रो पार्टीका अन्य नेताले गुप्तचर प्रमुखलाई भेट्नुभएको छैन,’ नेकपा विदेश विभाग उपप्रमुख विष्णु रिजालले भने, ‘प्रधानमन्त्रीको स्तरबाटै आमन्त्रण भएकाले उता मात्र भेट भएको होला ।’
नेपालले नयाँ राजनीतिक–प्रशासनिक नक्सा जारी गरेपछि भारतीय उच्च अधिकारीबाट भएको यो पहिलो नेपाल भ्रमण हो । नेपाली भूमिलाई अतिक्रमण गर्दै भारतले गत कात्तिकमा नयाँ नक्सा निकालेको थियो भने गत चैतमा नेपाली भूमि हुँदै भारतको उत्तराखण्डबाट चीनको मानसरोवर जाने सडकको ट्र्याक खोलेको थियो । लगत्तै नेपालले कूटनीतिक नोटहरूमार्फत विरोध गर्दै लिम्पियाधुरा, लिपुलेक र कालापानी समेटेर नयाँ नक्सा जारी गरेको थियो । त्यसपछि भारत नेपालसँग झन् चिढिएको छ । कूटनीतिक र राजनीतिक तहबाट संवादको ढोका बन्द भइरहेका बेला त्यसलाई खुलाउने प्रयासस्वरूप भएको भ्रमणलाई अन्यथा लिन नहुने प्रधानमन्त्रीनिकट नेताहरूको भनाइ छ । दुई मुलुकबीच सम्बन्ध सुधार्ने विभिन्न च्यानल हुने उल्लेख गर्दै उनीहरूले यो भ्रमण र संवादलाई पनि त्यसको एउटा अंश मान्नुपर्ने तर्क गरे ।
पूर्वपरराष्ट्रमन्त्री एवं कूटनीतिज्ञहरूका अनुसार सरकारी कूटनीतिक संयन्त्रलाई थाहै नदिई सिधै प्रधानमन्त्रीले अर्को मुलुकका गुप्तचरी प्रमुखलाई लामो भेट गर्नु पदीय प्रोटोकलविपरीत हो । यसले राजनीतिक र कूटनीतिक गरिमामा आँच आएको उनीहरूको भनाइ छ । यसअघि भारतको हस्तक्षेपमाथि प्रश्न उठाउँदै राष्ट्रवादी छवि बनाएका प्रधानमन्त्री ओली स्वयंको व्यक्तिगत ओज पनि गिराएको उनीहरूले बताए ।
नेपाल–भारत प्रबुद्ध व्यक्ति समूहका सदस्य सूर्यनाथ उपाध्यायले प्रधानमन्त्री ओली र गोयलको भेट प्रोटोकलका हिसाबमा नमिलेको बताए । ‘प्रधानमन्त्रीले रअ प्रमुखलाई भेटेको भन्दा ठीक सुनिएन,’ उनले भने, ‘तर पहिलेदेखि नै भारत र नेपालको बीचमा प्रोटोकलमा ख्याल गरिँदैन । यहाँ भारतीय राजदूतहरूले पनि धेरै पटक प्रधानमन्त्रीलाई सिधै भेटेका छन् । तर दिल्लीमा रहेका हाम्रा राजदूतले भारतीय प्रधानमन्त्रीलाई भेटेको विरलै भेटिन्छ ।’ उपाध्यायले गोयलको भ्रमणमा भारतले नेपाललाई केही सन्देश पठाएको आंकलन गरे । ‘केही बार्गेनिङ गर्न लागेको हुन सक्छ,’ उनले भने ।
‘दुई देशबीचको मैत्री सम्बन्ध खलबलिन नदिने’ भन्दै राजनीतिक सन्देश दिएर गोयल फर्केको भए पनि यसले नेपालको राष्ट्रियता, स्वाभिमान र कूटनीतिक मर्यादाको धज्जी उडेको ओलीकै दल नेकपाका नेताहरूको बुझाइ छ । ‘राजनीतिक र कूटनीतिक संवाद गर्न नमानिरहेको मुलुकको गुप्तचर प्रमुखलाई बोलाएर देशको कार्यकारी प्रमुखले राति दुई घण्टाभन्दा बढी छलफल गर्नु आपत्तिजनक छ,’ नेकपा स्थायी कमिटी सदस्यसमेत रहेका पूर्वपरराष्ट्रमन्त्री भीम रावलले भने, ‘यो संविधानद्वारा निर्देशित परराष्ट्र नीति, स्वाधीनता र स्वाभिमान तथा सरकारको नेतृत्व गरिरहेको नेकपाको विचार, नीति र घोषणाको विपरीत छ ।’ उनले यो भेटघाटको समय र तरिका आपत्तिजनक रहेको बताए ।
कूटनीतिज्ञ एवं पूर्वराजदूत दिनेश भट्टराईले भारतीय गुप्तचर संस्थाका प्रमुखको आकस्मिक नेपाल भ्रमण र उनले दिएको सन्देशमा आश्चर्य व्यक्त गरे । ‘के नेपाल र भारतबीच विद्यमान समस्याको गाँठो खोल्न राजनीतिक वा कूटनीतिक तहमा हाम्रा संयन्त्रहरू थिएनन् ?’ उनले भने, ‘हाम्रा प्रधानमन्त्रीसँग भारतीय गुप्तचरको एक सदस्यले यसरी भेटेर आपसी समस्याबारे बहस गर्दै समाधानको उपाय दिने यो स्थिति सन्देहास्पद र खतरापूर्णसमेत देखिन्छ ।’ उनले अहिले देखिएको गतिविधिले नेपालको कूटनीतिक र राजनीतिक स्तरको धज्जी उड्ने आवस्था आएको धारणा राखे । भारतका लागि पूर्वराजदूत दीपकुमार उपाध्यायले ‘नेपालको निम्तोमा आएको जस्तो देखिने भारतीय गुप्तचरका प्रमुखको यो भ्रमण र प्रधानमन्त्री ओलीसँगको भेटवार्ताले नेकपा सरकारले ओढेको राष्ट्रवादको खोल उदांगिएको’ प्रतिक्रिया दिए ।
नेपाल र भारतबीचका समग्र विषयमा कुरा गर्न सन् १९८७ मा गठन भएको परराष्ट्र मन्त्रीस्तरको नेपाल–भारत संयुक्त आयोग र त्यही आयोगले द्विपक्षीय सीमा समस्यामा कुराकानी गर्न बनाएको सचिवस्तरीय संयन्त्रको ‘औपचारिकताका एक/दुई बैठक मात्रै सम्भव’ भएको रेकर्ड परराष्ट्रमा छ । ‘अहिले पनि दुवैतर्फबाट आइस ब्रेक गर्न खोजिएको हुन सक्छ, तर यो तरिका सही भएन,’ पूर्वराजदूत भट्टराईले भने ।
राप्रपा अध्यक्ष पूर्वपरराष्ट्रमन्त्री प्रकाशचन्द्र लोहनीले विधि र प्रक्रियामै समस्या औंल्याए । ‘परराष्ट्र मन्त्रालयलाई थाहा हुनु आवश्यक छ । प्रधानमन्त्री भनेको व्यक्ति मात्र होइन, संस्था पनि हो,’ उनले भने, ‘उहाँले कोसँग केका लागि भेट्ने भन्ने कुरामा परराष्ट्र मन्त्रालयको सहभागितामा हुनुपर्छ । सुरक्षा निकायका भए पनि उहाँ सन्देश लिएर आएको हुन सक्छ । सिधै प्रधानमन्त्रीको स्तरमा जानु गलत हो ।’
कांग्रेसका सहमहामन्त्री तथा पूर्वपरराष्ट्रमन्त्री प्रकाशशरण महत प्रधानमन्त्री ओलीले कूटनीतिक मर्यादाविपरीत नै यसरी विदेशी सुरक्षा संस्थाको प्रमुखलाई नियमित भेट गरिरहेको दाबी गरे । ‘उहाँले भारत मात्र होइन, चीन र अन्य मुलुकका सुरक्षा निकायकाहरूसँग यसरी नै
भेट्नुभएको छ ।’ अर्का पूर्वपरराष्ट्रमन्त्री तथा जनता समाजवादी पार्टीका केन्द्रीय अध्यक्ष उपेन्द्र यादवले भने प्रधानमन्त्री ओली र रअ प्रमुख गोयल बीचको भेटलाई स्वाभाविक माने । ‘भारत र नेपालबीचमा बहुआयामिक सम्बन्ध छ । यस्तो भेट पहिले पनि हुँदै आएको छ । तर प्रधानमन्त्रीले यसलाई सम्बन्ध सुधार गर्ने अवसरका रूपमा लिनुपर्छ,’ उनले थपे ।
प्रधानमन्त्री ओलीले रअ प्रमुख गोयलसँग गरेको भेटलाई लिएर साझा पार्टीले पनि आपत्ति जनाएको छ । बिहीबार विज्ञप्ति जारी गर्दै साझा पार्टीले प्रश्न गरेको छ, ‘के रअका प्रमुख नेपाली समकक्षी गुप्तचर निकायका प्रमुखको निमन्त्रणामा आएका हुन् ? के त्यसरी आउँदा उनले प्रधानमन्त्रीसँग शिष्टाचार भेट गरेका हुन् ?

Page 3
समाचार

जो सधैं संक्रमितसँगै हुन्छन्

- मकर श्रेष्ठ

(काठमाडौं) - कसैलाई जागिर पाए कस्तो न हुन्छ भन्ने लाग्छ । पाएपछि जब आफूले सोचेजस्तो हुँदैन, जागिरप्रति नै नकारात्मक सोच आउँछ । तर टेकुस्थित सहिद शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरुवा रोग अस्पतालमा बिहीबार बिहान भेटिएकी नर्स रिया गुरुङ खुसी थिइन् । उनका आमाबुबा काठमाडौं ढल्कोमा बस्छन् । दुई महिनादेखि
भेट्न पाएकी छैनन् । तैपनि उनलाई कुनै गुनासो छैन ।
सम्झना आउँदा आमाबुबालाई भिडियो कल गर्छिन् । अस्पतालका दिनभरिका दुःखसुखका कुरा साट्छिन् । आमा, बुबा र आफन्तको खबर फोनबाटै लिन्छिन् । संक्रमितको उपचारमा खटिने कसम खाएर ६ महिनाअघि जागिर प्रवेश गरेकी उनलाई घरपरिवार सँगै नहुँदा होस् वा सँगै बसेर दसैं मनाउन नपाउँदा पनि दुःख लागेको छैन । जागिरप्रति वितृष्णा छैन । कोरोना संक्रमण बढेसँगै घरपरिवारबाट स्वास्थ्यकर्मीलाई जागिर छाड्न दबाब हुन्छ । तर, उनी भने ६ महिनाअघि कोराना संक्रमितको मात्रै
उपचार हुने टेकु अस्पतालको सेवामा प्रवेश गरेकी हुन् ।
६ घण्टाको ड्युटी सकेर उनी घर जान पाउँदिनन् । होटलको कोठामा पुग्छिन्, जुन होटल अस्पतालले आइसोलेसनका लागि बुक गरेको छ । एउटा कोठामा दुई जना राखेको छ । होटलको खर्च अस्पतालले नै बेहोर्ने गरेको छ । अरू बेला घर नजाँदा खासै न्यास्रो नमानेका रियाका आमाबाबुले छोरी दसैंमा पनि नआउने भएपछि भने खल्लो मानेका छन् । ‘फोनमा चाडबाडका बेला पनि किन नआउने भन्नुभएको छ । घर आउँदा कोरोना सर्न सक्छ भनेपछि उहाँहरूले न्यास्रो मान्नुहुन्छ तर सम्झाइरहेको छु,’ उनले भनिन्, ‘नियमित बिरामीसँगै हुँदा कहिले त घरपरिवार पनि बिर्सन्छु । हामी सधैं संक्रमितका साथमा हुन्छौं । यदि मलाई संक्रमण भएको रहेछ भने त बुबाआमालाई सर्छ कि भन्ने डर हुन्छ । त्यसैले घर जान मन छैन ।’
सिकिस्तै भएर आइपुगेका संक्रमितलाई निको पारेर पठाउँदा आमाबुबाको न्यास्रोसमेत मेटिने उनले बताइन् ।
बिहीबार बिहानको आफ्नो पालो सकिएपछि उनले सँगै जागिर प्रवेश गरेकी सिरहाकी विद्या कार्कीलाई ड्युटी हस्तान्तरण गरिरहेकी थिइन् । कुन बिरामीको अवस्था के छ भन्ने विद्यालाई सुनाइन् । उनले पनि काठमाडौंको तीनकुनेमा रहेका आमाबुबालाई नभेटेको एक महिना भइसकेछ । काठमाडौं विश्वविद्यालयको स्कुल अफ मेडिसिनबाट नर्सिङ सकेकी विद्याको पनि टेकुमा पहिलो जागिर हो । ड्युटी ‘हेभी’ भए पनि रमाइलो लागिरहेको उनले बताइन् । ‘पहिला १२ घण्टा ड्युटी हुन्थ्यो, अर्को दिन बिदा हुन्थ्यो । अहिले दैनिक ६ घण्टा गर्नुपर्छ, बिदा छैन,’ उनले भनिन्, ‘ड्युटी सकिएपछि घरमा होइन होटलमा जान्छौं । घरमा नगएको एक महिना भयो ।’ उनको पनि घरमा आमा र बुबा मात्रै छन् । ‘संक्रमित बढेपछि घर जान छाडेकी हुँ । पहिला दुई सातामा एकछिन बुबाआमा भेटेर फर्किन्थें । अहिले त फोन र म्यासेन्जरमा मात्रै भेट हुन्छ ।’ दसैंमा पनि उनको ड्युटीको पालो परेको छ । ‘घरबाट दसैंमा छुट्टी मिल्छ कि भन्नुभएको थियो मिल्दैन भन्दा आमाबुबा निराश हुनुभएको छ,’ उनले भनिन् ।
१७ औं निजामती सेवा दिवसमा उत्कृष्ट निजामती कर्मचारीबाट पुरस्कृत अस्पतालको आईसीयू नर्सिङ इन्चार्ज उषादेवी देवकोटाको दैनिकी पनि उस्तै छ । दैनिक १२ घण्टाभन्दा बढी अस्पतालमा बिरामीसँगै हुने उनी चैतदेखि नै होटलमा बसिरहेकी छन् । प्रायःजसो उनी बिहान ६ देखि बेलुका ८ बजेसम्म अस्पतालमै हुन्छिन् । होटलमा बस्दा घरको काम बर्बाद भयो भन्ने गरेको उनले बताइन् । छोरीको न्यास्रो लाग्दा फोनमा गफिन्छिन् । दुई साता काम गरेपछि पीसीआर गर्दा नेगेटिभ देखिए घरमा परिवारलाई भेट्न जाने गरेको उनले बताइन् । ‘एक छुट्टै कोठामा बस्छौं फेरि फर्कन्छौं,’ उनले भनिन्, ‘परिवारदेखि हामीलाई डर लाग्छ, हामीदेखि परिवारलाई ।’
अस्पतालमा जति पनि संक्रमित छन् उनीहरूलाई आडभरोसा दिने र उपचारको नेतृत्व गर्ने डा. अनुप बाँस्तोलाको सास्ती पनि अरूको भन्दा कम्ती छैन । बिहीबार त बिहानको खाना पनि बेलुका ५ बजे खाइरहेका थिए । बिहानै अस्पताल पुगेका उनले दिनभरि के गर्ने भनेर टिमसँग छलफल गरे । २१ जना आईसीयूमा र २० जना वार्डमा संक्रमित भर्ना भएका छन् । राउन्डमा उनीहरूलाई भेटे । ‘अरू बेला राउन्ड सकाएर खाना खान्थें आज त सीसीएमसीमा मिटिङ भएकाले त्यतातिर गएँ । खाना खानै बिर्सेछु,’ उनले भने । आकस्मिक कक्षमा ल्याएका तीन जनाको अवस्था बुझ्न उनी साँझ फेरि अस्पताल पुगे । ‘दिनभरि अस्पतालमै बिताएर घरमा आराम गरिरहेको हुन्छु । अस्पतालबाट बिरामीलाई समस्या भयो भनेपछि गाडीको गति बढाउँदै पुग्छु,’ उनले भने, ‘मुलुकमा संक्रमित देखिन थालेपछि कुनै पनि दिन बिदा बस्नसमेत पाएको छैन ।’
सिकिस्त भएर आएका बिरामीलाई निको बनाउँदा उनी सबै दुःख भुल्छन् । सधैंजसो संक्रमितसँगै हुने भएकाले १५ महिने बच्चालाई समेत टाढैबाट हेरेर चित्त बुझाउँछन् । कोरोना सुरु हुँदा उनको बच्चा ६ महिनाको थियो, अहिले १५ महिनाको भइसक्यो । ‘यो अवधिमा उसलाई टाढैबाट हेरेर चित्त बुझाइरहेको छु,’ उनले भने, ‘सधैंजसो संक्रमितसँगै हुने भएकाले परिवारदेखि टाढै बसिरहेको छु ।’ अस्पतालबाट फर्केपछि उनी माथिल्लो तलामा एक्लै बस्छन् । परिवारसँग पनि दूरी कायम गरेर भेट्ने गरेको उनले बताए । उनको घरमा ६७ वर्षे बुबा र ६५ वर्षीया आमा छन् । ‘उहाँहरूलाई कोरोना सर्नबाट जोगाउनु छ,’ उनले भने । परिवारले ल्याएर अलग्ग राखिदिएको खाना खाएर ड्युटी जान्छन्, अनि छुट्टै कोठामा सुत्छन् । कोरोना देखिएपछि जागिरको समय पनि निश्चित नभएको उनले बताए । उनी अस्पतालका प्रवक्ता पनि हुन् । जतिसुकै व्यस्त भए पनि कोरोनासम्बन्धी पत्रकारले राखेको जिज्ञासाको उत्तर दिन होस वा होम आइसोलेसनमा बसेका संक्रमितलाई परेको समस्याको समाधान दिन पनि उनी भ्याउँछन् । अस्पतालमा कति बेड खाली छ ? भन्ने स्वास्थ्य मन्त्रालयले बारम्बार सोध्ने जानकारी दिन पनि उनले भ्याइरहेका हुन्छन् ।
राज्यका उच्च तहका व्यक्तिलाई संक्रमित हुँदा सबैले सम्झने उनै बाँस्तोलालाई नै हो । कतिपयले घरमै बोलाउँछन् । उनी सकेसम्म फोनबाटै समस्या समाधान गर्छन् । ‘पछिल्लो दिन त आईसीयू चाहियो भन्ने फोन बढी हुन्छ । बेड खाली छैन भन्दा साह्रै दुःख लाग्छ,’ उनले भने । संक्रमितको उपचारमा प्रत्यक्ष सहभागी हुने टिममा उनीसहित ११ जना कन्सल्ट्यान्ट छन् । डा. अनुपजस्तै अन्य १० जना
कन्सल्ट्यान्ट र स्टाफ नर्सहरूले घरपरिवार बिर्सेर संक्रमितको उपचारमा मात्रै व्यस्त हुन्छन् ।
‘दिनभरि अस्पतालमा हुन्छौं,’ डा. शम्भु अधिकारीले भने, ‘राति होटलमा बसे पनि अनड्युटी भएकाले जुन बेला पनि जानुपर्ने हुन्छ ।’ अस्पतालका निर्देशक डा. सागर राजभण्डारीले चिकित्सक र स्वास्थ्यकर्मीको मिहिनेतकै कारण भर्ना भएका सबैजसो बिरामीलाई निको पारेर पठाउन सकिएको बताए । ‘अस्पतालमा आवश्यक पर्दा जुन बेला पनि उपस्थित भएर काम गर्न हाम्रा टिम तयार छन्,’ उनले भने । अस्पतालको सेवाबाट प्रभावित भएकै कारण निजी अस्पतालमा भर्ना भएका बिरामीले समेत यहीं उपचार लिन पालोसमेत कुर्ने गरेका छन् ।


सरकारी अस्पताल होस् त टेकुजस्तो
– कृष्णदास मानन्धर, प्राध्यापक, त्रिभुवन विश्वविद्यालय
मलाई कोरोना देखिएपछि ५ दिनसम्म घरमै आइसोलेसनमा बसें । ज्वरो १०४ भन्दा घटेन । सास फेर्न पनि गाह्रो भएपछि टेकु अस्पतालको इमर्जेन्सीमा गएँ । मेरो सीटीस्क्यान, एक्सरे, ईसीजी तत्काल भयो । रिपोर्ट हेरेपछि तत्काल आईसीयूमा भर्ना गरियो । मेरो अवस्था गम्भीर भएपछि डाक्टर सबै जम्मा हुनुभयो । फटाफट उपचार भयो । अस्पतालको टिमवर्कबाट म साह्रै प्रभावित भएँ । स्टाफहरूको लगनशीलता देखें । मलाई राखेको कोठामा ६ वटा बेड थिए । एक जना बूढीआमै हुनुहुन्थ्यो । उहाँहरूलाई खुवाउने, ट्वाइलेटको व्यवस्था गर्ने, प्याड फेरिदिन त्यहाँका स्टार्फ नर्सहरूले कहिल्यै झन्झट मानेको देखिएन । मलाई सरकारी अस्पताल सेवा कस्तो हुने हो ? भन्ने लागेको थियो, सोचेभन्दा धेरै राम्रो । यतिसम्म कि नर्सिङ इन्चार्ज आफैं सफा गर्नुहुन्छ । खाजा र खाना व्यवस्था उत्तिकै राम्रो छ ।

समाचार

६ हजार अक्सिजन शय्या थपिँदै

- कान्तिपुर संवाददाता


काठमाडौं (कास)– स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयले देशभर अक्सिजनसहितका ६ हजार शय्या (हाई डिपेन्डेन्सी युनिट–एचडीयू) व्यवस्था गरिरहेको जनाएको छ । मन्त्रालयका प्रवक्ता डा. जागेश्वर गौतमका अनुसार यसका लागि ४ अर्ब २५ करोड २७ लाख २० हजार विनियोजन गरिएको छ । उपत्यकाबाहिर हरेक प्रदेशमा ३/३ वटा अस्पतालमा २५/२५ शय्या थपिँदै छ ।
प्रदेश १ का बीपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान, कोसी अस्पताल, मेची अस्पताल र प्रदेश २ का नारायणी अस्पताल, जनकपुर अस्पताल, सगरमाथा अस्पतालमा शय्या थपिन लागेका हुन् । वाग्मतीमा भरतपुर अस्पताल, हेटौंडा अस्पताल, धुलिखेल अस्पताल, गण्डकीमा पोखरा स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान, बागलुङ अस्पताल, गोरखा अस्पताल, लुम्बिनी प्रदेशमा लुम्बिनी अस्पताल, राप्ती स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान, भेरी अस्पताल, कर्णाली प्रदेशमा कर्णाली स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान, सुर्खेत अस्पताल, जाजरकोट अस्पताल र सुदूरपश्चिम प्रदेशमा सेती अस्पताल, महाकाली अस्पताल, डडेल्धुरा अस्पतालमा एचडीयू सुरु गर्न बजेट पठाइएको छ ।
काठमाडौं उपत्यकामा त्रिवि शिक्षण अस्पताल, पाटन अस्पताल र वीर अस्पतालमा सय/सय शय्याको एचडीयू थपिनेछ । परोपकार प्रसूति तथा स्त्रीरोग अस्पताल, पुलिस अस्पताल, कीर्तिपुर आयुर्वेद अस्पताल, धुलिखेल अस्पताल, दहचोक अस्पताल, आर्मी अस्पताल, सिभिल अस्पताल, एपीएफ अस्पतालमा ५०/५० शय्याको एचडीयू सेवा सुरु हुने डा. गौतमले बताए ।
नेपाल मेडिकल कलेज टिचिङ हस्पिटल, काठमाडौं मेडिकल टिचिङ हस्पिटल, किस्ट मेडिकल कलेज, कान्ति बाल अस्पताल, नरदेवी अस्पताल, मानसिक अस्पताल, मनमोहन कार्डियो भास्कुलर एन्ड ट्रान्सप्लान्ट सेन्टर, मानव अंग प्रत्यारोपण केन्द्र, गंगालाल हृदयरोग केन्द्र, चापागाउँ अस्पताल, भक्तपुर नगरपालिका अस्पताल, भक्तपुर अस्पताल, सुमेरु अस्पताल, नेपाल कोरिया मैत्री अस्पताल, मेडिसिटी अस्पताल, ह्याम्स अस्पताल, ग्रान्डी अस्पताल, अल्का अस्पतालमा २५/२५ शय्याको बेडको एचडीयू थपिनेछ ।

Page 4
समाचार

टीकाको साइत १०ः११ बजे

- कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौं (कास)– यो वर्ष दसैंको टीकाको साइत विजयादशमीका दिन सोमबार बिहान १० बजेर ११ मिनेटदेखि १० बजेर १९ मिनेटसम्म रहेको छ । विजयादशमीदेखि कोजाग्रत पूर्णिमासम्म मान्यजनका हातबाट टीका थाप्ने चलन छ । कोजाग्रत पूर्णिमाका दिन महालक्ष्मीको पूजा आराधना गर्दै दसैं समापन हुनेछ । आश्विनशुक्ल सप्तमीका दिन आज शुक्रबार हिन्दु धर्मावलम्बीले शास्त्रीय विधिअनुसार शुभसाइतको प्रतीक फूलपाती घरघर भित्र्याउँदै छन् । युवा विश्व हिन्दु महासंघका अध्यक्ष राजन महर्जनका अनुसार फूलपाती जमलबाट साढे ३ बजे हनुमानढोका दरबारमा ल्याइनेछ । ‘महाअष्टमी, विजयादशमी र एकादशी तिथिमा स्वास्थ्य मन्त्रालयले तोकेको स्वास्थ्य मापदण्ड अपनाएर अशोक विनायकको पनि जात्रा गरिनेछ,’ उनले भने ।

समाचार

५ हजारभन्दा बढी स्वास्थ्यकर्मी संक्रमित

- अतुल मिश्र

(काठमाडौं) - मुलुकमा कोरोना भाइरस संक्रमित भेटिन सुरु भएयता उपचारका लागि अग्रपंक्तिमा खटिएका करिब पाँच हजार स्वास्थ्यकर्मी संक्रमित भएका छन् । संक्रमितको उपचारमा खटिएकामध्ये एक चिकित्सकसहित तीन जना स्वास्थ्यकर्मीले संक्रमणबाट ज्यान गुमाए । कोरोना जितेका स्वास्थ्यकर्मीहरू पुनः बिरामीको सेवामा फर्किएका छन् । चिकित्सकहरूको साझा संगठन नेपाल चिकित्सक संघका अध्यक्ष डा. लोचन कार्की भन्छन्, ‘सुविधाको आकर्षणले भन्दा सेवाको भावले स्वास्थ्यकर्मी खटिरहेका छन् ।’
दिनहुँ संक्रमितको उपचारमा फ्रन्टलाइनमा खटिने स्वास्थ्यकर्मीको संख्या ५ हजारभन्दा बढी रहेको स्वास्थ्य मन्त्रालयका प्रमुख विशेषज्ञ महेन्द्रप्रसाद श्रेष्ठले बताए । उनका अनुसार यसरी खटिँदा आफैं संक्रमित भएकामध्ये करिब ७५ प्रतिशत स्वास्थ्यकर्मी निको भइसकेका छन् । सबैभन्दा बढी संक्रमण देखिएको काठमाडौं उपत्यकामा
दुई महिनायता दिनहुँ करिब ४० जना स्वास्थ्यकर्मी संक्रमित भइरहेको स्वास्थ्य मन्त्रालयको इपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाका निर्देशक डा.वासुदेव पाण्डेले बताए ।
सुरक्षित लुगा, फेस मास्क, पन्जालगायत लगाउँदा पनि डाक्टर, नर्सलगायत स्वास्थ्यकर्मीहरू अन्य व्यक्तिको तुलनामा बढी संक्रमित भएको श्रेष्ठले बताए । सेवामा
खट्दाखट्दै स्वास्थ्यकर्मीमा गम्भीर रूपले बिरामी हुने जोखिम बढिरहेको उनको भनाइ छ । चिकित्सा विज्ञान राष्ट्रिय प्रतिष्ठान (न्याम्स) का ४६ वर्षीय कन्सल्टेन्ट फिजिसियन डा.ध्रुव गैरे त्रिवि शिक्षण अस्पतालबाट कोभिडको उपचारपछि भदौ ८ मा डिस्चार्ज भए । तर अझैसम्म उनी पूर्णरूपमा निको भएर तंग्रिन सकेका छैनन् । अस्पतालबाट डिस्चार्ज भएको दुई महिना बितिसक्दा पनि अझै सतर्क छन् । १० दिनअघिसम्म घरमै अक्सिजन लिइरहेका थिए । डा.गैरेमा कोभिड संक्रमण देखिनुअघिसम्म रक्तचाप, मधुमेहलगायतका कुनै स्वास्थ्य समस्या थिएन । आफ्नो स्वास्थ्यको ख्याल गर्दै उनी यतिबेला दैनिक काममा खटिएका छन् । ‘स्वास्थ्य संस्थाको बहिरंग विभागमा
पहिचान भएको दाँजोमा पहिचान नभएका कोभिडको केस बढी भयो,’ उनले भने, ‘अर्कै लक्षण लिएर आउँदा पूर्ण सावधानी नअपनाइएकाले चिकित्साकर्मीमा संक्रमणको जोखिम बढी देखिएको हो ।’
कोरोनाका कारण मृत्युको मुखबाट फर्किएका डा.गैरे १० दिनदेखि वीर अस्पतालको बहिरंग विभागमा कोरोनाका शंकास्पद, संक्रमित वा निको भएकाको स्वास्थ्य जाँचमा समय खर्चिरहेका छन् । डा.गैरे भन्छन्, ‘यत्तिको संक्रमणले मन, शरीर, आत्मालाई तोड्ने प्रयास गर्दागर्दै पनि म कहिले निको भएर पुनः बिरामीको सेवामा फर्कौंला भन्ने सोच्थें । यो म मात्र हैन अपवादबाहेक सबैजसो स्वास्थ्यकर्मीको भावना हो ।’ स्वास्थ्यकर्मी गम्भीर रूपले संक्रमित हुनुको एउटा कारण बिरामीको निकट रहेर काम गर्नु रहेको स्वास्थ्य मन्त्रालयका सहप्रवक्ता डा.समीरकुमार अधिकारी बताउँछन् । ‘गम्भीर रूपमा संक्रमित बिरामीहरूको ज्यान जोगाउने प्रक्रियाअन्तर्गत अत्यन्त नजिकमा स्वास्थ्यकर्मी हुन्छन्,’ उनले भने, ‘ती बिरामीहरूमा उच्च मात्रामा भाइरस हुन्छ । अर्थात् बढी भाइरल लोड भएका बिरामीको नजिक रहँदा स्वास्थ्यकर्मी बढी जोखिममा देखिएका छन् ।’
मुलुकमा चिकित्साकर्मी र कोभिडका बिरामीको अनुपातमा धेरै ठूलो अन्तर हुनु, धेरै समयसम्म निरन्तर खट्नुपर्नेलगायतका बाध्यताले समेत चिकित्साकर्मी बढी मात्रामा संक्रमित भइरहेको डा.पाण्डेको भनाइ छ ।
चिकित्सक, स्वास्थ्यकर्मीहरू कोभिड भाइरससँग सिधा युद्घ लडिरहेको जनाउँदै संघका अध्यक्ष डा.लोचन कार्कीले भने, ‘उहाँहरू राज्यको प्रोत्साहन सुविधाका कारण नभई विशुद्घ मानवीय भावनाले आफ्ना देशवासीको ज्यान जोगाउन भोक र प्यास नभनीकन आफ्नो ज्यान जोखिममा राखेर खटिराख्नुभएको छ ।’
हालसम्म संक्रमणमा परेका ५ हजार स्वास्थ्यकर्मीमध्ये करिब २ हजार जति चिकित्सक रहेको औंल्याउँदै उनले भने, ‘न सरकार, न पैसाका लागि खटिरहेका छन्, विशुद्घ पेसागत धर्म निर्वाह गर्न ज्यान दाउमा लगाउँदै हप्तौंसम्म परिवारलाई नभेटी बिरामीको उपचार गरिरहेका छन् ।’

समाचार

गर्भवतीसहित १९ जनाको मृत्यु

- कान्तिपुर संवाददाता

 काठमाडौं (कास)– कोरोना संक्रमणबाट बिहीबार गर्भवतीसहित १९ जनाको मृत्यु पुष्टि भएको छ । तनहुँको शुक्लगण्डकी नगरपालिका स्थायी ठेगाना भई हेटौंडा–५ बस्ने ३३ वर्षीया गर्भवती महिलाको बिहीबार बिहान भरतपुरको सरकारी अस्पतालमा मृत्यु भएको छ । उनी असोज ३० गते अस्पतालको आइसोलेसनमा भर्ना भएकी थिइन् । अस्पतालका सूचना अधिकारी लीलाधर पौडेलका अनुसार उनमा ३७ हप्ताको गर्भ थियो । चितवनको रत्ननगर–१३ का ८५ वर्षीय पुरुषको पनि सरकारी अस्पतालमा बिहीबार बिहान मृत्यु भएको छ । ज्वरो र खोकीको समस्या भएपछि उनी मंगलबार अस्पताल भर्ना भएका थिए ।
सुनसरीको इनरुवा–१ का ८३ वर्षीय वृद्धको बिहीबार बिहान मृत्यु भएको छ । उच्च रक्तचाप र मधुमेहका रोगी उनको धरानस्थित बीपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानको कोभिड अस्पतालमा मृत्यु भएको प्रतिष्ठानका सहप्रवक्ता डा. आशिष श्रेष्ठले बताए । यस्तै, प्रतिष्ठानमै कार्यरत ५६ वर्षीया महिला कर्मचारीको बुधबार दिउँसो मृत्यु भएको छ । उनमा पनि उच्च रक्तचापको समस्या थियो ।
रूपन्देहीको बुटवलस्थित कोरोना विशेष अस्पतालमा अर्घाखाँचीको पाणिनि–७ का ३८ वर्षीय र रूपन्देहीको तिलोत्तमा नगरपालिका–४ का ८१ वर्षीय पुरुषको मृत्यु भएको छ । आईसीयूमा उपचाररत दुवैमा श्वासप्रश्वासको समस्या रहेको अस्पतालका सूचना अधिकारी डा. विष्णु गौतमले बताए । थियो । यसैगरी, लुम्बिनी प्रादेशिक अस्पतालको फिभर क्लिनिकमा रूपन्देहीको कञ्चन–३ की ४८ वर्षीया महिलाको बिहीबार मृत्यु भएको छ । उनमा ज्वरो र श्वासप्रश्वासको समस्या थियो । रूपन्देहीको देवदह–८ की ७७ वर्षीया महिलाको बिहीबार होम आइसोलेसनमै मृत्यु भएको नगरपालिकाका स्वास्थ्य शाखा प्रमुख काशीनाथ बन्जाडेले बताए । कात्तिक २ गते स्वास्थ्यमा समस्या भई उनी चितवनको भरतपुर अस्पताल पुगेकी थिइन् । ४ गते कोरोना पुष्टि भएपछि अस्पतालले फिर्ता पठाएपछि उनी घरमै बसिरहेकी थिइन् ।
दाङको लमही–५ का ५५ वर्षीय पुरुषको नेपालगन्ज मेडिकल कलेज शिक्षण अस्पताल कोहलपुरमा बिहीबार बेलुका मृत्यु भएको छ । उनी लामो समयदेखि मधुमेह र उच्च रक्तचापबाट पीडित रहेको स्वास्थ्य कार्यालय बाँकेका कोरोना फोकल पर्सन नरेश श्रेष्ठले बताए ।
यस्तै, काठमाडौंका ८ जना तथा ललितपुर र
भक्तपुरका एक/एक जनाको कोरोना संक्रमणबाट ज्यान गएको छ । बिहीबार देशभर ३ हजार ६ सय ३७ संक्रमित थप भएसँगै कुल संक्रमितको संख्या १ लाख ४८ हजार ५ सय ९ पुगेको छ । निको हुनेको संख्या १ लाख २ हजार ८ सय २० रहेको छ । हालसम्म सक्रिय संक्रमित ४४ हजार ८ सय ७७ जना छन् ।


मुख्यमन्त्री पौडेललाई संक्रमण
वाग्मती प्रदेशका मुख्यमन्त्री डोरमणि पौडेललाई कोरोना भाइरस संक्रमण भएको छ । हेटौंडा–१० स्थित कीटजन्य रोग अनुसन्धान तथा तालिम केन्द्रको प्रादेशिक प्रयोगशालामा गरिएको स्वाब परीक्षणमा उनको रिपोर्ट पोजिटिभ देखिएको हो । मुख्यमन्त्रीका प्रेस संयोजक प्रकाश दाहालका अनुसार काठमाडौंबाट हेटौंडा फर्किएपछि सामान्य रुघाखोकी देखिएपछि ७३ वर्षीय पौडेलले बुधबार स्वाबको नमुना दिएका थिए ।

Page 5
समाचार

बुढ्यौलीमा कोरोना जित्नेहरू

- कृष्णप्रसाद गौतम,प्रताप विष्ट,भवानी भट्ट

(सुर्खेत/हेटौंडा/कञ्चनपुर) - एक सातादेखि ज्वरो र रुघाखोकीको लक्षण देखिएपछि असोज दोस्रो साता वीरेन्द्रनगर नगरपालिका–११ पिपिराका ८० वर्षीय पदमलाल पौडेल र उनकी पत्नी ८० वर्षीया लक्ष्मी पौडेल स्थानीय मेडिकलमा उपचारका लागि गए । स्वास्थ्यकर्मीले जाँचपछि औषधि सेवन गर्न सुझाए । तीन दिनसम्म पनि बिसेक भएन बरु ज्वरो र रुघाखोकी झन् बढ्यो ।
छोराहरू र छिमेकीको सल्लाहमा उनीहरूले स्वास्थ्य सेवा कार्यालयमा असोज १८ गते स्वाब दिए । ‘पोजिटिभ भन्ने खबर आउँदा म झन्डै बेहोस भएँ,’ होम आइसोलेसनमा आराम गरिरहेका पौडेलले भने, ‘तर एकैछिनमा कोरोना जित्छ् ुभन्ने आत्मविश्वास बढ्यो र त्यही आत्मविश्वासले कोरोनामुक्त हुन सफल भइयो ।’ कृषि व्यवसायमा आबद्ध उनी सन्तुलित भोजन र आत्मविश्वास राखे कोरोना जित्न सकिने सल्लाह दिन्छन् । उनलाई प्रदेश अस्पतालमा भर्ना भएदेखि थप लक्षण देखिएको थियो । सुरुकै दिनदेखि आईसीयूमा अक्सिजन लगाएर भर्ना गरिएका उनमा पखाला, छाती दुख्ने, सास फेर्न गाह्रो हुने, बान्ता हुनेलगायत समस्या देखिएको थियो ।
चार दिनपछि स्वास्थ्यमा क्रमशः सुधार आएको उनले बताए । ‘जति बान्ता भए पनि औषधि र सन्तुलित भोजन खान छोडिनँ,’ उनले भने, ‘योगलगायत सामान्य शारीरिक अभ्यासलाई पनि निरन्तरता दिएँ ।’ उनले अस्पतालमा औषधिसहित गुर्जोको चिया र फलफूल नियमित सेवन गरे भने अस्पतालभित्रै गर्न सकिने शारीरिक अभ्यासलाई नियमित बनाए । दोस्रो पटकको पीसीआर परीक्षणमा रिपोर्ट नेगेटिभ आएपछि कात्तिक १ गतेयता उनले घरमै आराम गरिरहेका छन् ।
पौडेल पत्नी लक्ष्मी भने रक्तचापकी बिरामी हुन् । उनले २० वर्षदेखि रक्तचापको औषधि सेवन गरिरहेकी छन् । ‘दीर्घरोगी भए पनि मसँग दरिलो आत्मविश्वास थियो,’ उनले भनिन्, ‘दुवै जनालाई एकै पटक कोरोना हुँदा पनि थप आत्मविश्वास
बढ्यो ।’ प्रदेश अस्पतालका चिकित्सक र स्वास्थ्यकर्मीको सक्रियताले आफूहरू जस्ता ज्येष्ठ नागरिकले कोरोना जितेको उनको भनाइ छ । अहिले पनि उनी जडीबुटी, फलफूल र औषधि सेवनलाई निरन्तरता दिइरहेकी छन् । समस्यालाई सामान्य रूपमा लिए मुक्ति पाउन सकिने भए पनि सावधानी अपनाउन भने जरुरी रहेको उनको भनाइ छ । ‘अहिले खानामा सुधार ल्याउन र आत्मबल उच्च बनाउन सके रक्तचापबाट पनि मुक्ति पाउँछु कि भन्ने साहस पलाएको छ,’ उनले
भनिन्, ‘तर संक्रमितलाई हेर्ने सामाजिक दृष्टिकोण अझै बदलिएको पाइनँ ।’
अहिले पौडेल दम्पतीले संक्रमण देखिएका व्यक्तिलाई फोनबाटै सल्लाह दिने गरेका छन् । उनीहरूको हेरचाहमा खटिएका कान्छा छोरा देवीराम पौडेल पनि कोरोना संक्रमित छन् । स्वास्थ्य सेवा निर्देशनालय कर्णाली प्रदेशअन्तर्गत खरिद तथा आपूर्ति शाखामा कार्यरत उनी नेपालगन्जस्थित सरकारी आवासमा होम आइसोलेसनमा छन् । ‘बुबाआमाले दिनदिनै फोन गरेर आत्मबल बलियो बनाउन सल्लाह दिनुभएको छ,’ उनले भने, ‘सुरुका दिनमा सबै लक्षण देखिए पनि उहाँहरूकै सल्लाहले औषधि सेवन र सन्तुलित भोजन नियमित बनाउँदा क्रमशः स्वास्थ्यलाभ भइरहेको छ ।’
पछिल्लो समय कोरोना जित्ने ज्येष्ठ नागरिकको संख्या बढिरहेको प्रदेश अस्पतालका कोरोना नियन्त्रण फोकल पर्सन डा. नवराज केसीले बताए । उनका अनुसार एक साताअघि फोक्सोको क्यान्सरबाट पीडित दैलेखकी ६५ वर्षीया वृद्धाले पनि कोरोना जितेकी थिइन् । ‘पछिल्लो समय आउने अधिकांश संक्रमितमा लक्षण देखिएको छ,’ उनले भने, ‘भर्ना भएका बिरामीलाई उहाँहरूमा देखिने लक्षणअनुसार नै औषधि दिने गरेका छौं, कोरोना जित्न उहाँहरूको आत्मविश्वासले पनि काम गरेको छ ।’
कर्णालीमा ७० वर्षभन्दा माथिका ३८ जनामा संक्रमण देखिएकोमा एक जनाको मात्रै मृत्यु भएको सामाजिक विकास मन्त्रालयका स्वास्थ्य शिक्षा अधिकृत नवराज कँडेलले बताए । उनका अनुसार असोज मसान्तसम्म प्रदेशभरि ४ हजार ९ सय २५ जनामा कोरोना पुष्टि भएकोमा सबैभन्दा बढी २० देखि २९ वर्षको उमेर समूहका १ हजार ८ सय ६६ जना छन् । अहिलेसम्म कोरोनाबाट १२ जनाको मृत्यु भएको छ ।

ॅआत्तिनु पर्दैन, ठीक हुन्छ’
कञ्चनपुरको वेदकोट नगरपालिका–१ चम्फापुरकी ७० वर्षीया नारुदेवी दमाईं जेठ दोस्रो साता भारतको मुम्बईबाट घर फर्किइन् । १४ दिन क्वारेन्टाइनमा बसेपछि जेठ २८ गते उनमा कोरोना संक्रमण पुष्टि भयो । संक्रमण पुष्टिपछि उनलाई महाकाली अस्पतालको आइसोलेसनमा राखियो । १४ दिनसम्म कुनै लक्षण र स्वास्थ्यमा समस्या नदेखिएपछि उनलाई डिस्चार्ज गरियो । संक्रमणमुक्त भएपछि उनी नियमित काममा फर्केकी छन् । सुरुमा दूरदूर गर्ने उनका छिमेकी अहिले भने कुनै हिच्किचाहट नमानी सँगै बस्छन् । ‘साँच्ची भन्ने हो भने कोरोना संक्रमण भए/नभएको पत्तै नचलेर म ठीक भएँ,’ उनले भनिन्, ‘कोरोनाबाट अरूले पनि आत्तिनु पर्दैन ।’

ॅत्यो मसँग हार्‍यो’
हेटौंडा उपमहानगरपालिका–११ नवलपुरकी ९३ वर्षीया शारदादेवी पराजुलीलाई असोज ७ गते कोरोना संक्रमण भएको पुष्टि भयो । उनी होम आइसोलेसनमै बसिन् । असोज २२ मा उनी संक्रमणमुक्त भइन् । ‘कोरोनालाई मैले जितें, त्यो मसँग हार्‍यो,’ उन्मुक्त स्वरमा हाँस्दै उनले भनिन्, ‘कोरोना लाग्यो भनेर डराउनु पर्दैन । मन बलियो बनाउनुपर्छ, केही हुँदैन । डराएपछि सबैले गलाउँछन्, कोरोनाले मात्र होइन ।’

 

Page 6
सम्पादकीय

दसैंको शुभकामना !

- कान्तिपुर संवाददाता


नेपालीहरूको सबैभन्दा ठूलो पर्व दसैं घरआँगनमा आइसक्दा पनि यसको आम
रौनक विगतमा जस्तो छैन । उही याम, उस्तै मौसम तर उल्लास उत्तिकै छैन । उही पर्व, उस्तै महत्त्व तर उमंग त्यत्तिकै छैन । वर्षा सकिएपछिका यी दिनहरू
रमाइला र घमाइला छन् । गर्मी हटिसकेको छ, जाडो पलाइसकेको छैन । मौसम उत्सवमय नै छ । तर, कोरोना भाइरसको फैलिँदो संक्रमणका कारण मुलुकको सम्पूर्ण माहोल पर्वमय छैन । विश्वव्यापी संकटका रूपमा रहेको कोभिड–१९ को जोखिम यो पर्वोल्लासमा तगारो बनेर उभिएको छ । दसैंको मुख्य विशेषता जे–जे हुन्— बजारमा चहलपहल, शक्तिपीठहरूमा दर्शनार्थीहरूको भीड, लिंगेपिङ, रोटेपिङजस्ता गाउँटोल नै जम्मा भएर खेलिने खेल, लामो समयपछिको पारिवारिक जमघट, आफन्तहरूसितको भेटघाट र टीका–जमराका साथ आशीर्वाद ग्रहण— यी सबै क्रियाकलापहरू यसपालि संक्रमण विस्तारमा सहायक हुन सक्छन् । यही भयकै कारण यो वर्षको दसैं हर्सोल्लासका हिसाबले अलि फिक्का–फिक्का छ । तर, स्वास्थ्य सावधानी अपनाउन सक्यौं र संक्रमणबाट जोगियौं भने हाम्रा आगामी दिनहरू पक्कै पनि अझ उत्सवमय बन्न सक्नेछन् । त्यसैले, यो दसैंलाई हामी सबैले बडो सावधानीका साथ मनाउनुपर्नेछ ।
१५ दिनसम्म मनाइने मुलुककै ठूलो यस पर्वको आज सातौं दिन अर्थात् फूलपाती हो । आगामी तीन दिनलाई यो चाडका सर्वाधिक महत्त्वपूर्ण अवसरका रूपमा लिइन्छ । दसौं दिन अर्थात् दशमीमा मान्यजनबाट टीका–जमरासहित आशीर्वाद लिने परम्परा छ, जुन नेपालीहरूको मौलिक प्रचलन हो । मुलुकका केही भागमा यो दिन मात्रै टीका लगाइन्छ भने कतिपय स्थानमा यो क्रम दसैंको पन्ध्रौं दिन अर्थात् कोजाग्रत पूर्णिमासम्म जारी रहन्छ । यसपालि हामीले सबैभन्दा ख्याल गर्नुपर्ने यही अवसरमा हो । किनभने, हामी जति भेटघाट गर्छौं, जति धेरै जनाको घरमा पुग्छौं, त्यति नै जोखिम निम्त्याइरहेका हुन्छौं । त्यसैले, यस वर्ष हामीले प्रत्यक्ष भेटघाट र टीकाभन्दा पनि सुस्वास्थ्यको आशीर्वाद र आशिषलाई बढी जोड दिनुपर्ने अवस्था छ, जुन टाढैबाट पनि आदानप्रदान गर्न सकिन्छ ।
त्यसो त, करिब १० महिनाअघि चीनको वुहानबाट फैलन थालेको कोरोना भाइरसको संक्रमणले विश्वभरका पर्वहरू यसैगरी बिथोलेको छ । यसबीचमा
धेरै देशमा विभिन्न चाड, पर्व, जात्रा र उत्सवहरू यसकै पिरलोमा त्यसै बितेका छन् । धुमधाम मनाइने चिनियाँ वसन्त चाडलाई फिक्का–फिक्का बनाएर सुरु भएको यो संकट आज नेपालकै ठूला पर्वहरू— दसैं घर–आँगनमा आइसक्दा र तिहार, नेपाल संवत् र छठ सामुन्ने हुँदा निकै ठूलो समस्या बनेर उभिएको छ । यो तथ्यलाई हामीले आत्मसात् गर्नैपर्छ । मित्रता, भाइचारा र पुनर्मिलनको
यस पर्वमा हामी बृहत् पारिवारिक उत्सवमा त जुटिरहेका छौं, तर जमघट र हिँडडुलमा हामी बितेका सालमा जत्ति स्वतन्त्र हुन पाउँदैनौं । सबैले हरेक
पाइलामा सतर्कता अपनाउनुपरेको छ । हामीले यसमा अप्ठ्यारो मान्ने होइन, स्थिति सहज नहुँदासम्म अभ्यस्त हुन सिक्नुपर्छ ।
नेपालीको ठूलो सांस्कृतिक पर्व भएकैले, जे भए पनि दसैंले धेरथोर खुसीको
माहोल ल्याएकै छ । विगतका जस्तो नभए पनि कति सर्वसाधारण स्वास्थ्य सावधानी अपनाउँदै दसैं मनाउन आफू कार्यरत सहरबाट घर फर्किएका छन्, कति फर्किंदै छन् । संक्रमणको भयका कारण कति भने आफ्नो गाउँ–ठाउँ गएका
छैनन् । जो जहाँ बसेका छन्, त्यहीँ हाँसी–खुसी पर्व मनाउने धूनमा छन् । स्वास्थ्य सेवासित जोडिएका कतिपय चिकित्सक, नर्सलगायतका स्वास्थ्यकर्मीहरूको दसैं संक्रमितको सेवामै बित्नेछ । अरू कार्यालयका कर्मचारीलाई जस्तो घरमै बसेर दसैं मनाउने सुविधा उनीहरूलाई छैन । सुरक्षाकर्मीहरूको अवस्था पनि यही हो । संक्रमणविरुद्धको मोर्चामा अग्रपंक्तिमा खटिने सबै स्वास्थ्यकर्मी, सुरक्षाकर्मी तथा अन्य कर्मचारीहरू यसबेला हार्दिक नमनको हकदार छन् ।
सरकार आफ्नो दायित्वबाट विमुख हुँदै गएकाले पनि नागरिकहरू स्वयं बढी सावधान रहनुपर्नेछ । महामारी रोकथाम र नियन्त्रणका लागि खास पहल गर्न
नसकेको सरकारले उपचारबाट पनि हात झिकिसकेको छ । त्यही भएर, जनसाधारणले आफूलाई रोग सर्नै नदिन बढी जोड दिनुपर्छ । सरकारले त
‘लकडाउन’ र निषेधाज्ञाका कारण क्रयशक्ति गुमाउन पुगेका नागरिकहरूलाई
भार पर्ने गरी बढेको बजार भाउ पनि नियन्त्रण गर्न सकेको छैन । नागरिकहरूले दुःख–सुःख चाड मनाउनुपर्ने अवस्था छ । यसै पनि, स्वास्थ्य समस्याका कारण विगतमा झैं भव्य ढंगले यसपालि कुनै पनि पर्व मनाउन सकिने स्थिति छैन । तर, हामीले पर्याप्त स्वास्थ्य सावधानी अपनाउन सक्यौं भने आगामी वर्षमा त्यस्तो अवसर फेरि जुट्नेछ । त्यसैले, हरेक नेपालीले अहिलेको दसैंलाई सुस्वास्थ्यका चाडका रूपमा मनाउनुपर्नेछ । अहिले दौडादौड गरेर पहिलेजस्तो भीडभाड
गर्ने समय छैन । आफन्तबीचकै सानोतिनो जमघटमा पनि मास्क पहिरिन र व्यक्तिगत दूरी कायम राख्न भुल्नु हुँदैन । घरपरिवारमै पनि धेरै ख्याल गर्नुपर्छ,
जोखिमपूर्ण क्षेत्रबाट आएको सदस्यसित निश्चित अवधिसम्म दूरी कायम
राख्नुपर्छ । सानो हेलचेक्र्याइँले ठूलो जोखिम निम्त्याउन सक्छ, त्यसप्रति सचेत बन्नुपर्छ । समग्रमा, दसैंलाई यसरी उत्सवका रूपमा मनाऔं कि, आगामी हरेक दिन पनि सधैं उत्सवमय भइरहोस्, थोरै पनि हेलचेक्र्याइँले दसैं कसैलाई दशा नबनोस् । बडादसैंको पावन अवसरमा सबैलाई हाम्रो हार्दिक शुभकामना !

सम्पादकलाई चिठी

निजी विद्यालयहरूको मनोमानी

- कान्तिपुर संवाददाता

‘नयाँ पाठ्यक्रमअनुसार कक्षा–११ मा पढाउने’ भनी शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालयले हालै जारी गरेको
सूचना स्वागतयोग्य छ । पुरानो पाठ्यक्रमअनुसार संकायगत रूपमा कक्षागत ५०० पूर्णांक र विषयगत ३० पाठ्यभार राखिएको पाठ्यक्रमअनुसार छुट्टै तालिका बनाई छुट्टै समयमा कक्षा सञ्चालन गर्नुपर्ने विद्यालयहरूको बाध्यता थियो । नयाँ पाठ्यक्रमअनुसार चार अनिवार्य र तीन ऐच्छिक विषय गरी कक्षा ११ र १२ मा जम्मा ७ वटा विषय छन् र कक्षा ९ र १० मा पनि ७ वटा विषय रहेकाले अब माध्यमिक कक्षाहरू एउटै समयमा चलाउन सकिन्छ, तर यसका लागि कक्षा ११, १२ को सत्र र ९, १० को सत्र वैशाखबाट सुरुआत गर्नुपर्नेतर्फ पनि शिक्षा विभागको ध्यान पुग्न आवश्यक छ । यस्तो भएमा ११, १२ भनेको कलेज
होइन माध्यमिक तहनै हो भन्ने धारणाको विकास हुनुको साथै विद्यालयहरू थप अनुशासित हुनेछन् । छुट्टै र धेरै संकाय सञ्चालन नहुँदा विद्यालयलाई थप आर्थिक भार पर्ने छैन र प्रशासनसमेत चुस्त बन्नेछ । कलेजको अवधारणालाई कायम राख्दै अभिभावकलाई
अँध्यारोमा राखी आफ्नो दुनो सोझ्याउने सबैखाले विद्यालयहरूलाई निगरानी गर्नु जरुरी छ ।
– महेन्द्रसिंह बम, टीकापुर–१, कैलाली

सम्पादकलाई चिठी

यसपालि अनलाइन दसैं

- कान्तिपुर संवाददाता


बुधबार एकै दिन २६ जना संक्रमितको मृत्यु भएको खबरले समाजमा फेरि सन्त्रास थपेको छ । यो तथ्यांकलाई मामुली ढंगले हेर्न पनि सकिँदैन । १३३ करोड जनता भएको भारतमा केही हप्तादेखि १ करोड जनसंख्यामा दिनहुँ सरदर ६ जनाको मृत्यु हुँदा नेपालको पछिल्लो अंक प्रतिकरोड झन्डै ८.७ पुग्नुले हाम्रो स्थिति भयावह बन्दै छ भन्ने जनाउँछ । अर्को निराशाजनक स्थिति के हो भने भारतको तथ्यांकविपरीत हामीकहाँ संक्रमितको तुलनामा निको हुनेको संख्या धेरै कम
छ । यही क्रम जारी रहे अबका दिनमा अस्पतालको बेड त कुरै छाडौं उभिने ठाउँसम्म पनि नपाइने डर बढेको छ । चिसो बढेपछि बासस्थान, अस्पताल सबै ठाउँ कोलाहलमय हुन थाल्यो भने स्थिति कस्तो
होला ? त्यसमाथि सरकारले संक्रमितको उपचार खर्च नबेहोर्ने निर्णय गरिसकेकाले निमुखाले गुहार माग्ने ठाउँ पनि कतै छैन । हुन त आफ्नो उपचार खर्च
बेहोर्न असमर्थता जनाउने, गरिब, असहाय, वृद्धवृद्धा, अपांगहरूको उपचार खर्च सरकारले बेहोर्ने पनि भनेको छ जसलाई धेरैले हास्यास्पद अभिव्यक्ति मानेका छन् । रोगले ग्रसित भएर छट्पटाएको बेला कहाँ गएर गरिबी
र असमर्थताको प्रमाणपत्र लिने ? सरकारले हात
झिकेपछि तत्काल कसले सहयोग गर्ने ? यावत् कुरा सम्झेर सर्वसाधारण चिन्तित हुन् बाध्य छन् । दसैंजस्तो ठूलो चाडप्रति कसैको चासो छैन । सोको प्रतिविम्ब सहर बजारमा देख्न सकिन्छ जहाँ चहलपहल शून्यप्रायः छ । सानो ठूलो व्यवसाय सञ्चालन गरेर परिवार धान्नेहरूको ओठ–मुख सुकेको छ, घरभाडा, बैंकको साँवा–ब्याज तिर्न नसक्नेको छटपटी बढेको छ । हामीमध्ये सबैजसोलाई संक्रमण र आर्थिक कठिनाइले चारैतिरबाट घेरेको छ । तथापि सम्पूर्ण दुःखकष्ट सहँदै चाडबाडसमेतलाई बिर्सेर कोभिड–१९ को सामना गर्नुको विकल्प हामीसँग छैन ।
– भुवनेश्वर शर्मा, चन्द्रागिरि–२, काठमाडौं

सम्पादकलाई चिठी

सरकारी सुविधाको कटौती

- कान्तिपुर संवाददाता

नेताले सिध्याएको देश कुन हो भनेर कसैले प्रश्न गर्छ भने नेपाल भन्दा फरक नपर्ने भइसक्यो । गरिब जनता एक छाक भात खान टुँडिखेलमा लाइन बस्छन् ।
प्रधानमन्त्री भने ‘कोही भोका कोही नांगा रहन पर्दैन’ भनेर भाषण गर्छन्् । बिरामी भइयो भने उपचार गर्ने ठाउँ छैन । सिटामोल खान नपाएर जनता तड्पिरहेका छन् । यस्तो बेलामा नेताले भने दसैं भत्ता लिएको खबर आयो । सञ्चारमाध्यममा यस्तो समाचार आउनेबित्तिकै विभिन्न क्षेत्रबाट यसको विरोध भयो र अन्ततः दसैं भत्ता फिर्ता हुने भएको छ । यो काम सराहनीय छ । सबै सांसदलाई एकै डालोमा हाल्न नमिल्ला तर अधिकांश सांसदका आँखा राज्यको ढुकुटीमाथि गाडिएका छन् । भ्रष्टाचार हरेक मुलुकमा छ । तर फरक के भने अन्य मुलुकमा भ्रष्टाचारीलाई कारबाही हुन्छ । हाम्रोमा भने सम्मान । हामीले थुप्रै व्यवस्था परिवर्तन गर्‍यौं तर व्यवस्था चलाउनहरूको सोचमा कहिल्यै परिवर्तन आउन सकेन । नेताहरूमा झन् जे गरे पनि हुन्छ भन्ने दम्भ छ । हाम्रो विकल्प छैन भनेर मनलाग्दी तलबभत्ता बढाइरहेका छन् । कोरोना महामारीले आक्रान्त पार्दा पनि दसैं भत्ता मात्र होइन, अन्य भत्ता र सुविधा पनि फिर्ता गरे जनता खुसी हुने थिए । भत्ता नपाई सांसदको छाक नै नटर्ने हो र ? भत्ताको सट्टा बरु भेन्टिलेटर किन्नमा जोड गरे जनताको ज्यान त बच्थ्यो ।
– पुरुषोत्तम घिमिरे, जोरपाटी, काठमाडौं

सम्पादकलाई चिठी

निर्दयी सरकार र विवश संक्रमित

- कान्तिपुर संवाददाता


‘शुल्क तिर्न नसक्दा संक्रमितको बिचल्ली’ समाचारले दुःखी बनायो । सरकारले कोरोना परीक्षण तथा उपचार खर्च स्वयम् बिरामीले बेहोर्नुपर्ने निर्णय गरेसँगै हुँदा खानेदेखि हुने खानेसम्मलाई असर गर्न थालेको छ । कोरोनाको उपचारका लागि अस्पतालमा धरौटी
रकम जम्मा गर्न नसकेर मृत्यु कुरेर बसेका निमुखा जनताहरूका लागि यो सरकार निर्दयी बनिरहेको
छ । निःशुल्क उपचार गराइराखेका संक्रमितहरू रकम जम्मा गर्न नसकेर बेवारिसे हुन थालेका समाचारले निराश बनाएको छ । उपचार खर्च आफैं तिर्नुपर्ने भएपछि परीक्षण गराउनेहरूको संख्या निकै कम भइरहेको छ । शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरुवा रोग अस्पताल, टेकुमा परीक्षणका लागि दिनकै आठ सयदेखि एक हजार जनासम्म लाइनमा बस्थे । तर अहिले पचास जना पनि छैनन् । कोरोनाको लक्षण देखियो भने पनि अब परीक्षण गर्न मान्छेहरू हच्किने भए । त्यस्ता मान्छेहरूले कोरोना संक्रमण झनै तीव्र रूपमा फैलाउने जोखिम भयो ।
सिटामोल किनेर खान पनि धौ–धौ हुने जनताले
कोरोना उपचारका लागि दिनकै पन्ध्र हजारका दरले रकम कहाँबाट जम्मा गर्न सक्छन् ? महामारी कुनै योजनाबद्ध तरिकाले आएको हैन र सधैं रहन्छ
भन्ने पनि छैन । यो कुनै मान्छेका कारण सिर्जित भएको पनि हैन । अचानक हाम्रो दैलोमा आइपुग्यो ।
यस्तो समयमा जनताको एउटै मात्र भरोसा
सरकार हो । यसरी जनस्वास्थ्यमा खेलबाड गरी
सरकारले जथाभावी निर्णय गरेपछि जनताले कसको भर पर्ने ? दिनकै लाखौं खर्च गर्न सक्नेहरूका
लागि त केही समय टिक्न सहजै होला तर बिहान खाएर बेलुका भोकै बस्नेहरूका लागि कोरोना उपचार खर्च जुटाउनु आकाशको फल नै हो । यो पीडा सरकारले किन बुझ्दैन ? प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको मुटु, कलेजो, मिर्गौला, फोक्सो सबै फेर्न राज्यले खर्चको व्यवस्थापन गर्न सक्छ, उच्च तहका नेताका आफन्तहरूलाई कुनै दीर्घरोगले
समात्यो भने राज्यको ढिकुटीबाट पैसा दिन अनेक बहाना बनाइन्छ र त्यो बहाना सफल पनि हुन्छ, तर निमुखा जनतालाई महामारीबाट बचाउन
सरकारसँग पैसा हुँदैन, सरकारी क्षमताले भ्याउँदैन !
नेता र मन्त्रीको उपचारमा करोडौं खर्च गर्न सरकारलाई
कुनै आइतबार कुर्नुपर्दैन । समय सधैं अनुकूल हुँदैन,
कुनै दिन सत्ताबाहिर पनि पुग्नुपर्छ भन्ने ओली
सरकारले किन नबुझेको ? सरकारको गैरजिम्मेवारपूर्ण
काममा खोइ प्रतिपक्षको खबरदारी ?
– गोविन्द विक, बूढानीलकण्ठ–१२, काठमाडौं
िि
ि‘कोरोना उपचारमा पन्छियो सरकार’ समाचारले आमजनताप्रति सरकारको हेलचेक्र्याइँको हद कतिसम्म रहेछ भनी छर्लंग पारेको छ । सरकार भनेको
जनताको अभिभावक हो, अभिभावक निःस्वार्थ र जिम्मेवार हुनुका साथै दायित्वबोध ग्रहण गर्न सक्ने पनि हुनुपर्छ । सरकारले अब कोरोनाको परीक्षण र उपचार गर्न नसक्ने उर्दी गरेर नागरिकको बाँच्न पाउने अधिकारलाई लत्त्याएको छ । कमजोर आर्थिक अवस्था भएका र कुनै इलम नभएका अधिकांश सांसद र मन्त्रीहरू भने अकुत सम्पत्ति कमाएर पनि राज्यकोषबाट दसैं भत्ता, उपचार खर्च लिएर
राज्यकोषको दोहोन गरिरहेका छन्, तर कोरोना महामारीले पीडित जनताको उपचारका कुरामा लाज पचाएर पन्छिनु विवेकहीनता मात्र होइन,
अपराध पनि हो । कोरोना उपचारमा अर्बौं खर्च गरेको शंकास्पद विवरण सार्वजनिक गरेर गर्व महसुस गर्ने सरकारको ढाँट प्रवृत्ति र अनैतिकता उदांगो भएको छ । नेताहरूको उपचारमा प्लेन चार्टर्डसम्म गरेर विदेश जान खर्च दिने, तर राष्ट्रिय संकट परेका
बेला आमजनताका विषयमा उदासीन हुने ? सरकारले
यस्ता कठोर र अप्रिय निर्णय तुरुन्त फिर्ता लिई जनहितअनुकूल सबैले सहज उपचार पाउने वातावरण बनाउनपट्टि ध्यान देओस् ।
– रोशन भट्टराई, इनरुवा–३, सुनसरी
िि
िकोरोना महामारीले काठमाडौंलगायत अन्य सहरलाई ग्रस्त परिरहेको छ । आधारभूत स्वास्थ्यको जिम्मा राज्यको हुने संविधानतः व्यवस्था भए पनि सरकार सर्लक्क पन्छिएर संक्रमितहरूलाई
हेला गरिरहेको छ । सरकारमा बसिरहेकाहरूलाई संक्रमितहरूको उपचार गर्नुपर्छ भन्ने ज्ञान छैन । लक्षण हेर्दा आगामी दिनहरू निकै भयावह र कठिन हुने देखिन्छ । प्रदेश सरकारहरूले संक्रमितप्रति निकै सहानुभूति राख्दै निःशुल्क उपचार गर्ने निर्णय
गरेका छन् । यस निर्णयले थोरै भए पनि जनताको मुहार उज्यालो बनाएको छ । संघीय सरकारले जनतालाई केन्द्रमा राख्न चाहन्थ्यो भने अनावश्यक शीर्षकहरूका खर्च तत्काल कटौती गर्दै टोलटोलमा कोरोना रोकथाम टोली बनाएरै युद्धस्तरमा परीक्षण र संक्रमितलाई आइसोलेट गर्ने प्रबन्ध मिलाउँथ्यो ।
‘संक्रमण कुन दिशा र गतिमा अघि बढ्छ भन्ने
सरकारी संवेदनशीलतामा निर्भर रहने र संक्रमितको व्यवस्थापनमा ध्यान दिने हो भने महामारी हाम्रो नियन्त्रणमा छ’ भन्ने जनस्वास्थ्यविद्हरूका सुझावलाई लत्त्याउँदै सरकार हठ र जिद्दी बोकेर
पश्चगमनतर्फ लागेको छ । कोरोना महामारीले
आहत र भयभीत जनतालाई अभिभावकीय सान्त्वना र संवेदनाको खाँचो पर्छ भन्ने सत्तामा बस्नेहरूको मनमा अलिकति हुँदो हो त महामारी यति उग्र गतिमा फैलने थिएन । हुटिट्याउँले आकाशतिर खुट्टा फर्काएर आफू एक्लैले आकाश थामिदिएको भनेजस्तै शैली सरकारले दर्साउने बेला
यो बिलकुलै होइन । कुनै पनि अभिभावकले
छोराछोरीलाई भोकै राख्न र बिरामी भए
ओखतीमुलोबाट अलग्याउन सक्दैन । तातो पानी पिएर घरमै बसे निको भइहाल्छ नि भन्ने भ्रम पालेर मुलुकलाई महामारीबाट बचाउन सकिन्न ।
– श्यामसुन्दर कुइँकेल, हाँडीगाउँ, काठमाडौं

दृष्टिकोण

दोबाटामा नेपालको कूटनीति

- डा. शेखर कोइराला

सरकारले आन्तरिक राजनीति र परराष्ट्र मामिलालार्ई एकै ठाउँमा राखेर नेपालको कूटनीतिलाई दोबाटामा पुर्‍याएको छ । मुलुकलाई विश्वबाट एक्ल्याउन सरकार उद्यत रहेको कूटनीतिक मामिलाका विज्ञहरूको ठम्याइ छ । जटिल भूराजनीति रहेको हाम्रो कूटनीतिलाई वर्तमान
सरकारले निकै हल्का रूपमा लिएको छ । छिमेकी मुलुकमा रहेका हाम्रा राजदूतले अर्को छिमेकीका बारेमा बोलेर अकूटनीतिक व्यवहार देखाएका छन् । यस्तो व्यवहारबाट कूटनीतिक क्षेत्रमा आपसी समस्या मात्रै सृजना हुनेछ । यति बेला हाम्रो कूटनीतिका आधारहरू भत्कँदै गएका छन् । जनताको सात दशक लामो प्रयासमा जारी संविधानपछिको बलियो सरकारले यसरी मुलुकलाई नै असहज पार्ला भनेर नागरिकले मत दिएका होइनन् । मुलुकमा अमन–चैन, स्थायित्व कायम हुँदै यहाँको द्वन्द्व समाधान अर्थात् शान्ति प्रक्रिया विश्वसमुदायमा उदाहरणका रूपमा रहोस् भन्ने उच्चाकांक्षा नागरिकमा थियो । तर, वैचारिक आडम्बरका
कारण त्यो आकांक्षा उदांगिँदै गयो । मुलकलाई असहज पार्ने काम कम्युनिस्ट नेतृत्वले विगतदेखि नै गर्दै आएको छ । अहिलेको यो हर्कत पनि त्यसैको निरन्तरता हो भन्ने कुरा सरकारको वर्तमान शैलीले स्पष्ट पार्छ । हुन त यति बेला विश्व नै ‘पपुलिस्ट’ नेतृत्वको कब्जामा छ, जसका कारण विश्व शक्ति सन्तुलनमा असर देखिन थालेको छ । झन् नेपालजस्तो अल्पविकसित मुलुक आर्थिक उन्नतिमा पछि पर्दै आएको छ । कोभिड–१९ ले पनि त्यो असरलाई मलजल गरिदिएको छ । हाम्रो रेमिट्यान्स बढेको आँकडा देखिए पनि आधार खस्कँदो छ, जसले गर्दा नेपालीको दैनिकीमा निकै ठूलो समस्या आउने निश्चित छ । तर, यस्ता विषयमा सरकारको भूमिका गौण छ । प्रतिपक्षको आवाज सुनिँदैन ।
शक्तिराष्ट्रबाट आउने विकास सहायतामा समेत आन्तरिक विवाद
गरेर ‘वाद’ का आधारमा त्यसलाई चित्रण गर्न खोजिँदै छ । त्यति मात्र होइन, छिमेकीसँगको सम्बन्धलाई हामीले हेलचेक्र्याइँ र बेवास्तासमेत
गरेका छौं । यो अवस्थालाई हामीले कसरी चिर्ने ?

विद्यमान कार्यशैली
वर्तमान सरकारको प्राथमिकता स्पष्ट छैन । सरकारको कार्यशैलीले मुलुकको विश्व सम्बन्ध निकै असजिलो मोडमा पुर्‍याएको ठहर कूटनीतिक वृत्तमा लामो अनुभव बटुलेकाहरूको छ । उनीहरू भन्दै छन्, ‘यस्तो कूटनीतिक असहजता मुलुकभित्र कहिल्यै आएको थिएन ।
मुलुकलाई दुर्घटनातर्फ उन्मुख गराउने छुट कसैलाई छैन । वर्तमान
नेतृत्व जानीजानी असहजता निम्त्याउँदै मुलुकलाई एक्लो पार्ने
काममा उद्यत छ ।’ नेपालको राजनीति र विश्वपरिवेशबारे जान्न र बुझ्न आयोजित एक भर्चुअल छलफलमा परराष्ट्र क्षेत्रका मूर्धन्य व्यक्तित्वहरूले यस्तो कुरा सुनाएका हुन् । हुन त कोभिडपछिको
विश्व कस्तो होला, अहिले नै तस्बिर आउँदैन, तैपनि त्यसको बहस विश्वभर चल्न सुरु गरेको छ ।
कोभिडपछिको अवस्था आकलन नभए पनि यससँग अभ्यस्त हुँदै घरपरिवार, समाज, मुलुक र विश्व चल्नुपर्छ । तर विद्यमान तरिकाले
त्यो सम्भवै छैन । जनतालाई अलमलमा पार्न आफ्नो दलभित्र लडाइँ गर्ने अनि विदेशी वा कुनै शक्तिले खेल्यो तर हामी एक ढिक्का भयौं भन्ने ढोङ देखाउने सरकारको वर्तमान शैली छ । दुई उदीयमान
शक्तिराष्ट्रहरू भारत र चीनबीच अवस्थित हाम्रो मुलुकको भूराजनीतिक तथा सामरिक संवेदनशीलता बुझ्न वर्तमान सरकारले सकेको
छैन । पञ्चशील, असंलग्नता, संयुक्त राष्ट्र संघको बडापत्र, विश्वशान्ति तथा सहअस्तित्व र छिमेकीसँग सन्तुलित सम्बन्धलगायत
नेपालको विदेशनीतिका सार्वकालिक मार्गनिर्देशक सिद्धान्तहरू केवल कागजमा सीमित छन् ।

दुई ढुंगामा नखुम्चिऔं
नेपाललाई हामीले भन्दै आएका छौं— ‘दुई ढुंगाबीचको तरुल’ ।
सार्वभौमिकता र भौगोलिक अखण्डताको रक्षाका लागि प्रतिरक्षात्मक विदेशनीति र सन्तुलित कूटनीति अवलम्बन गर्नु उक्त भनाइको
तात्पर्य हो । हामी खुम्चिएर बस्नुपर्छ भन्ने होइन । नेपालले
भूराजनीतिक यथार्थलाई आत्मसात् गर्न सक्नुपर्छ । पञ्चशील, असंलग्नता, प्रतिरक्षात्मक, प्रोएक्टिभ भूमिका निर्वाह गर्दै छिमेकीसँग सन्तुलित सम्बन्ध कायम राख्नु नै हाम्रो कूटनीतिको मूलमन्त्र हो । तर, वर्तमान सरकार यस विषयमा अलमलमा छ ।
हाम्रो भूगोल र सम्बन्धको पानीढलो कता छ, हामीले कुन छिमेकीसँग
कुन तहको सम्बन्ध राख्ने, जनस्तरसँग कस्तो सम्बन्ध राख्ने भन्ने विषयमा सधैं ध्यान दिन जरुरी छ । यिनै विषयको केन्द्रीयतामा रहेर सरकारले प्रभावकारी भूमिका खेल्नुपर्नेर् हो । तर कार्यशैली ठीक
विपरीत छ । वैचारिक र दलीय दर्शनका आधारमा अघि बढेर वास्तविक र व्यावहारिक सम्बन्धलाई पाखा लगाउने काममा सरकार उद्यत छ । चर्का भाषण र सस्तो लोकप्रियतावादबाट मुलुकले निकास पाउनेवाला छैन । यो सुन्दा रमाइलो चाहिँ लाग्ला । तर, व्यवहारमा हामी कुन अवस्थामा छौं भन्ने कुरा नेतृत्वले मनन गर्नुपर्छ । यति बेला दक्षिणी छिमेकी भारतसँग कटुता बढ्नु, उत्तरी छिमेकी चीनसँग निकटता हुनु र महाशक्तिराष्ट्र अमेरिकासँगको सम्बन्ध चिसिनुको मुख्य कारण
सरकारको लोकप्रियतावाद, उग्रराष्ट्रवाद र चर्का भाषणबाजी हुन् ।
विदेशनीतिको आधार राजनीतिक विचारधारा कि राष्ट्रिय स्वार्थ भन्ने विषय वर्तमान सरकारले भुलेको देखिन्छ । संविधानको
मार्गनिर्देशबाट मुलुक चल्नुपर्ने हो तर त्यसमा विचलन देखिएको छ, जुन
राम्रो संकेत होइन । एउटा मित्रराष्ट्रलाई शत्रुका रूपमा राखेर
राष्ट्रवादको पगरी सरकारले गुथ्न खोज्नु बुद्धिमत्ता होइन ।

विश्वकै नजरमा नेपाल
विश्वकै पुराना मुलुकहरूमध्ये एक हो, नेपाल । अनि बेलायती शासकसँग पनि नझुकेको मुलुक । त्यति मात्र होइन, हाम्रो भूराजनीति नै यस्तो छ जसले गर्दा यहाँ शक्तिराष्ट्रहरूबीच घोषित या अघोषित प्रतिस्पर्धा पनि चल्छ । त्यसको कारण हो— दुई छिमेकीको विकास । यहाँ भारत, चीन र अमेरिकी क्याम्पबीच त्रिकोणात्मक संघर्ष रहेको विषयबारे भनिरहनु पर्दैन । हामी यसको पेलाइमा छौं, जसबाट निस्कन सहज
छैन । त्यो कूटनीतिक जटिलता चिर्ने जमर्को यहाँ देखिएको छैन ।
यस्तो विश्वमा कोभिडले हामीलाई झन् त्यो संघर्षको डिलमा ल्याइदिएको छ । चीनले विश्वमा आफ्नो पहुँच बढाउन अघि बढाएको बहुचर्चित बेल्ट एन्ड रोड इनिसियटिभ (बीआरआई) र अमेरिकाको पहिलेदेखि चासोमा रहेको इन्डो–प्यासिफिक रणनीति (आईपीएस) को द्वन्द्व यहाँ छ । हामीले यस्ता बहसभित्र छिरेर त्यसलाई चिर्न सकिरहेका
छैनौं । हामीसँग त्यो हैसियत राख्ने कूटनीतिज्ञ नभएका हुन् या
राजनीतिक इच्छाशक्ति ? यो उदेकलाग्दो छ ।
अनुभवी कूटनीतिज्ञलाई उपयोग गर्न सरकार चुकेको छ । विज्ञता भएका व्यक्ति जुनसुकै दलसँग आबद्ध रहेका होऊन् वा जुनसुकै पार्टीलाई भोट हाल्ने होऊन्, तिनलाई मुलुकको हितमा उपयोग गर्नुपर्छ । भारत, चीन र अमेरिकाले नेपाललाई आ–आफ्नो राष्ट्रिय स्वार्थअनुरूप उच्च प्राथमिकता दिए पनि सबैको अघोषित तर समान उद्देश्य यहाँ रहेकाले
हामी त्यसमा सचेत र संवेदनशील हुर्नुपर्छ । विश्वशक्तिमा रहिरहने
र शक्तिशाली हुनेको होडबाजीमा नेपाल नपरी आफ्नो सामरिक सन्तुलनका साथै आर्थिक प्रभाव बढाउन लाग्नुपर्छ । मुलुकको
कूटनीतिक सञ्चालनलाई ख्यालठट्टाका रूपमा नलिऔं । विदेशनीतिको मूलमन्त्र भनेकै भू–अवस्था अर्थात् पानीढलो नै हो । खास गरी दक्षिणी छिमेकीसँगको असमझदारीका जटिल विषयमा ‘नेगोसिएसन’ गरी समस्या समाधानमा अग्रसर हुन आवश्यक छ ।

अब के गर्ने ?
‘लोकतन्त्र लोकतन्त्रवादीहरूबाट मात्र बच्न सक्छ भने लोकतन्त्रका लागि भरपर्दा निकायहरू आफ्नो स्थानमा हुँदाहुँदै पनि यसका
लागि लोकतन्त्रवादीहरूको निरन्तर ध्यान जान आवश्यक छ,’ जर्मन प्राध्यापक थोमस मायरले एक कार्यक्रममा भनेका थिए, जुन घतलाग्दो र गम्भीर छ । हाम्रोजस्तो मुलुकमा यस्तो विषयले झन् महत्त्व
राख्छ । अहिले नेपालमा कम्युनिस्टको सरकार छ, जुन दिनानुदिन
गैरलोकतान्त्रिक अभ्यासमा उद्यत छ । यसमै अडेर कार्यकारी प्रमुखले मुलुकको आन्तरिक विषयलाई ध्यान दिनुपर्छ । तर, यसो हुन सकेको
छैन । आन्तरिक राजनीतिमा विदेश सम्बन्ध प्रतिविम्बित हुन्छ । यहाँ सरकारले दिने गैरकूटनीतिक अभिव्यक्ति र दृष्टिकोणविहीनताले
एउटा छिमेकीसँग निकटता र अर्कोसँग दूरी कायम भैरहेको अवस्था छ । ट्याकल गर्ने बाटाहरू हुँदाहुँदै ‘ट्र्याक टु’ बाट बोलिनुपर्ने विषय नेतृत्वबाटै आएका छन् ।
कूटनीतिमा निकै महत्त्वपूर्ण मानिने ‘ब्याक च्यानल’ र ‘ट्र्याक टु डिप्लोमेसी’ को अनुसरण गर्ने र विज्ञहरूलाई उपयोग गर्ने कार्य
होस् । दुवै छिमेकीसँग हामीले सम्बन्ध राम्रो राख्न सक्नुपर्छ ।
कोभिडले प्रत्यक्ष संवाद गर्ने सम्भावनामाथि धावा बोले पनि भारतसँग
भर्चुअल माध्यममार्फत संवादहीनता अन्त्य गर्दै हार्दिकताको बाटो पहिल्याउनुपर्छ । नेपाल–चीनबीचको पछिल्लो रणनीतिक साझेदारीले भारत, अमेरिकालगायत मित्रहरू झस्किएका छन् । सत्तारूढ दलसँग प्रशिक्षणको आदानप्रदान, शक्तिराष्ट्रको अनुदानमा किचलो तर ऋण लिन सरकार अग्रसर हुनुजस्ता कार्यले झस्कनु स्वाभाविक पनि हो ।
अर्को पाटो पनि छ । भारत र चीनबीच बेला–बेलामा देखिने
सीमा विवाद त छँदै छ, त्योसँगै विश्व व्यवस्थामा आउन खोजेको बदलावप्रति पनि हामी गम्भीर हुनैपर्छ । बेतुकको तर्क गर्दै वैचारिक एकताको पछि लाग्नुभन्दा समय, सापेक्षता र सन्दर्भको विशेष महत्त्व हुने कूटनीतितर्फ ध्यान दिनुपर्छ । एमसीसीबारे अतिरञ्जित विवाद र अनुमोदनमा ढिलाइले हामीलाई लोकतान्त्रिक विश्वमा पछाडि
धकेल्नेछ । सत्तारूढ दलको आन्तरिक शक्ति–संघर्ष र सरकारको अकर्मण्यताले नागरिक किन असहजमा पर्ने ? हाम्रोजस्तो मुलुकले थोरै मित्रराष्ट्रमा प्रभावकारी दूतावास राखेर, विज्ञ व्यक्तिलाई त्यसको नेतृत्वमा पठाएर सन्तुलित कूटनीति र रणनीतिक सम्बन्ध
सार्वभौमिकताको संवर्द्धन, राष्ट्रहितको संरक्षण र आर्थिक विकासको दृष्टि यति बेलाको खाँचो हो । कोभिडको समयमा यसबाट बच्ने तयारी गर्नमा भन्दा दलभित्रको झगडामा अल्झेको वर्तमान सरकार मित्र मुलुकहरूसँगको सम्बन्ध किनारा लगाउने, राजदूतले उग्रता देखाउनेजस्ता कार्यबाट टाढा रहनुपर्छ ।

Page 7
दृष्टिकोण

झुकनीतिबाट मुक्त कूटनीति आवश्यक

- भीम रावल

 

नेपालको भूभाग भारतीय अतिक्रमणमा परेको र भारत सरकारले
नेपालसँग वार्ता गर्नसम्म नमानिरहेका बेला नेपालले आफ्नो भूभाग समेटेर नक्सा प्रकाशन गर्दा अरूले उचालेर नेपालले नक्सा प्रकाशन गरेको भन्ने अभिव्यक्ति दिने भारतीय सेना प्रमुख मनोज मुकुन्द रनभानेलाई सम्मानार्थ महारथीको उपाधि दिन
नेपाल सरकारले आमन्त्रण गरेको छ । साथै भारतीय गुप्तचर संस्था रिसर्च एन्ड अनालिसिस विङ (रअ) का प्रमुख सामन्त कुमार गोयललाई कात्तिक ५ गते आमन्त्रण गरी सोझै
प्रधानमन्त्रीले लामो वार्ता गर्नुभएको छ । यसले परराष्ट्र नीतिसम्बन्धी नेपालको संविधानको व्यवस्था तथा सरकारको
नेतृत्व गरिरहेको नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) को राष्ट्रिय हित, स्वतन्त्रता, स्वाधीनता र स्वाभिमानमा आधारित परराष्ट्र नीतिमा चोट पुर्‍याएको छ । कूटनीतिक मर्यादामा आघात पुगेको छ ।

निरंकुश शासनको उत्तरदान
अन्तिम राणा प्रधानमन्त्री मोहनशमशेरले आफ्नो सत्ता
जोगाउनका लागि २००७ सालमा भारतसँग असमान शान्ति तथा मैत्री सन्धि गरी झुकनीति अनुसरण गरे । राष्ट्रिय हित तथा स्वाधीनताका लागि सञ्चालन गर्नुपर्ने कूटनीतिलाई व्यक्तिगत स्वार्थको बलिवेदीमा चढाए । राजा त्रिभुवनले दिल्लीमा शरण लिनुका साथै स्वदेश फर्किंदा भारतीय सल्लाहकारहरूलाई सँगै ल्याएर उक्त झुकनीतिलाई मलजल हाले । २००७ सालमा बहुदलीय प्रजातन्त्रको स्थापनापश्चात् पनि राणा प्रधानमन्त्री र राजा त्रिभुवनले अपनाएको झुकनीतिबाट देश मुक्त हुन
सकेन । राणा शासनविरोधी आन्दोनलको नेतृत्वकर्ता धेरैजसो राजनीतिक दल र तिनका नेताहरूले आफ्ना आरम्भिक
राजनीतिक गतिविधिहरू भारतीय भूमिमा गर्नुका साथै त्यहाँका नेताहरूसँगको हिमचिमका कारण पनि नेपालको राष्ट्रिय हित
र स्वाधीनताको बाटामा दृढताका साथ अघि बढ्ने संस्थागत परिपाटी बसाल्न चाहेनन् वा सकेनन् । २००७ सालदेखि २०१५ सालसम्मको अस्थिर राजनीतिक वातावरणमा केही नेताहरूले
नेपालको स्वतन्त्रता र हितमा जोड दिने प्रयास गरे पनि त्यसबाट कुनै तात्त्विक परिवर्तन हुन सक्ने स्थिति भएन । २०१५ सालमा आम निर्वाचनबाट संसद्मा दुईतिहाइ स्थान प्राप्त गरेको
नेपाली कांग्रेसका सामु देशलाई झुकनीतिबाट मुक्त गर्ने ठूलो अवसर प्राप्त भएको थियो । तत्कालीन प्रधानमन्त्री तथा नेपाली कांग्रेसका नेता बीपी कोइरालाद्वारा त्यस दिशामा केही प्रयास भए पनि मूलभूत रूपमा कांग्रेस पार्टी र त्यसको सरकारले
पुरानै शैली र आचरण अवलम्बन गर्‍यो ।
२०१७ सालमा राजनीतिक दलहरूमाथि प्रतिबन्ध लगाएर
राजा महेन्द्रबाट आरम्भ गरिएको निर्दलीय भनिएको पञ्चायती व्यवस्थाको पहिलो दशकमा राष्ट्रिय हित र स्वतन्त्रतालाई
प्रमुख स्थानमा राख्ने नीतिमा जोड दिइएको थियो । तर दलहरूमाथि प्रतिबन्ध लगाएर जनताको राजनीतिक स्वतन्त्रता हनन गरिएकाले उक्त नीतिका कारण स्थायित्वका साथ जनसमर्थन प्राप्त गर्ने परिस्थिति बन्न सकेन । पछिल्ला वर्षहरूमा स्वयं दरबार र पञ्चहरूमा उत्पन्न विभाजन तथा सत्ताको खेलले पुनः झुकनीतितर्फ नै देशलाई घचेट्दै लग्यो । नेपालको स्वाधीनता र हितमा केन्द्रित हुनेभन्दा पञ्चायतभित्रका गुटहरूको व्यवस्थापन तथा राजनीतिक दलहरूको विरोधको सामना गर्नेतर्फ दरबार र सत्तासीन पञ्चहरू बढी लाग्न थाले ।
समय–समयमा भएका जनआन्दोलन र संघर्ष, २०३७ सालको जनमतसंग्रह, २०४६ सालको जनआन्दोलन तथा बहुदलको पुनःस्थापनाले पनि राष्ट्रिय राजनीतिलाई राष्ट्रिय हितमा केन्द्रित गर्दै देशलाई झुकनीतिबाट मुक्त गर्ने बाटो समात्न सकेन । आम निर्वाचनबाट २०४८ सालमा नेपाली कांग्रेसले बहुमतको
सरकार चलाउने मौका पाएपछि झन् परामुखापेक्षी मार्ग अवलम्बन गर्दै घरेलु राजनीतिलाई अन्तरविरोधको भुमरीतर्फ धकेल्यो । विभिन्न देशहरूले राष्ट्रिय सुरक्षाका लागि सञ्चालन गर्ने र नेपालमा अभ्यास हुँदै आएको प्रतिजासुसी प्रणालीसमेत
खारेज गरियो । आत्मनिर्भर अर्थतन्त्रका आधारहरूलाई
भत्काएर बाह्य सल्लाहमा निरपेक्ष उदारवाद र कथित संरचनागत पुनःसंरचनाको बाटो समातियो । पञ्चायतकालमा बनेका नेपाललाई आत्मनिर्भरतातर्फ उन्मुख गराउने कैयन् उद्योगधन्दाहरू धराशायी तुल्याइयो । कृषि क्षेत्रको विकासका लागि सञ्चालित अनुसन्धान केन्द्रहरूलाई समयसापेक्ष
सुधार, विस्तार र सुदृढ तुल्याउनुपर्नेमा केहीलाई बन्द गरियो भने, केहीले उपयोग गरेको जग्गा सस्तो मूल्यमा बिक्री गरेर निहित स्वार्थसाधना गरियो ।
झुकनीतिबाट नेपालको प्रगति र विकासका लागि महत्त्वपूर्ण स्रोतका रूपमा रहेको जलस्रोत सबभन्दा नराम्ररी प्रभावित
भयो । त्यसपछि खनिज, वनस्पति र जडीबुटीमा नकारात्मक असर पर्‍यो । नेपालको हितमा आघात पार्ने सम्झौता र सहमति भए । सुरक्षा निकायजस्तो संवेदनशील क्षेत्रमा बाह्य प्रभाव मात्र होइन, कुनै–कुनै पक्षमा नियन्त्रणसमेत भएका दुःखद परिघटनाहरू देखिए । एक दशक लामो द्वन्द्वकाल र शान्ति प्रक्रियाअन्तर्गत संविधान निर्माणको समयमा राष्ट्रिय सुरक्षा प्रणालीको संवेदनशीलता नै नरहने स्थिति उत्पन्न भयो । राष्ट्रिय
राजनीति, प्रशासन र सुरक्षा क्षेत्रको महत्त्वपूर्ण स्थानमा रहेका
कतिपय व्यक्तिहरू नै झुकनीतिका प्रणेता र वाहक बनेका
देखिए । संविधान निर्माणको समयमा संविधानसभाभित्र र
बाहिर देश र जनतालाई विभाजित गर्ने धेरै ठूलो दुष्प्रयास
भयो । नेपालीहरूले आफ्नो भविष्य आफैं निर्धारण गर्नुपर्छ
भन्ने जनता र तिनका प्रतिनिधिहरूमाथि ठूलो प्रहार भयो । यस प्रयोजनका लागि विभिन्न नाम र बहानामा नेपालमा विदेशी
रकमको खोलो बगेसरह भयो । निकै ठूलो संघर्ष र विवादपश्चात् संविधानसभाको दोस्रो कार्यकालमा मात्र नेपालको संविधान
जारी भयो । संविधान जारी हुने अन्तिम चरणमा भारतीय सरकारका
प्रतिनिधिहरूले नेपालका कतिपय नेताहरूलाई संविधान जारी नगर्न सोझै दबाब दिए । केही नेता त्यस्तो दबाबमा परेको पनि देखियो । सबै क्षेत्र, वर्ग, लिंग र जाति समुदायको प्रतिनिधित्व गर्ने ९१ प्रतिशत सभासद्हरूको समर्थनमा संविधान जारी हुँदा पनि लोकतन्त्रका चर्का कुरा गर्ने कतिपयले त्यसको
विरोध गरे । नेपालले भारतीय नाकाबन्दीको सामना गर्नुपर्‍यो ।
नाकाबन्दीको पक्षमा केही दल र नेताहरू निर्लज्ज रूपमा
उत्रिए । यो झुकनीतिकै परिणाम थियो ।

देशभक्तिमाथि झुकनीतिको प्रहार
अर्काको प्रभाव वा निर्देशनमा चल्नेबाहेकका संसारका सबैजसो देशहरूले परराष्ट्र, अर्थ, सुरक्षा र सांस्कृतिक नीति आफ्नो
राष्ट्रिय हितलाई सर्वोपरि राखेर सञ्चालन गर्ने गरेका छन् ।
सुरक्षा निकायलगायत राज्य संयन्त्रहरू तथा देशको कूटनीति र विदेश सम्बन्ध पनि सोहीअनुरूप सञ्चालन गरिएका हुन्छन् ।
यस्तो पद्धति नेपालको राज्य प्रणालीमा युगानुकूल व्यवस्थित र प्रभावकारी छैन । नेपालका प्राकृतिक स्रोतहरू र जनशक्तिको राष्ट्रिय हितमा सदुपयोग गर्ने, विदेशी सेना र सुरक्षा निकायमा नेपालीहरूको भर्ती बन्द गर्ने, सार्वभौम समानता, पारस्परिक सम्मानमा आधारित स्वतन्त्र परराष्ट्र नीतिको अवलम्बन गर्ने, कुनै पनि देशसँग सैनिक वा राजनीतिक प्रकृतिको गठबन्धनमा संलग्न नहुने र असमान सन्धि, सम्झौता र सहमति नगर्ने, विगतका निरंकुश व्यवस्थाअन्तर्गत गरिएका त्यस्ता असमान सन्धि, सम्झौताहरूको पुनरवलोकन गर्दै संशोधन वा खारेज
गर्ने, देशको स्वाधीनता र भौगोलिक अखण्डतालाई सुदृढ तुल्याउन दृढ र सक्रिय रहने तथा देशभित्र सामाजिक सद्भाव र एकता कायम गर्ने धारणा र मान्यता वास्तविक देशभक्तिमा आधारित छ । यस्तो धारणा र मान्यतालाई उग्रराष्ट्रवाद र खोक्रो राष्ट्रवाद भन्दै प्रहार गर्नेहरू या त बाह्य शक्तिलाई खुसी पारेर निहित स्वार्थ साधनामा तल्लीन हुनेहरू हुन् या बाह्य शक्तिबाट परिचालित हुनेहरू हुन् भन्ने कुरा घटनाक्रमले देखाउँदै आएका छन् । नेपालको हित साधनाको देशभक्तिपूर्ण कुरालाई खोक्रो
राष्ट्रवाद भन्नेमध्येका कतिपय व्यक्तिहरूमा विदेशी गुप्तचर प्रमुख नेपाल आउँदा निजसँग साउती गर्न राजदूतावास धाउने पनि छन् । उग्रराष्ट्रवाद अरू देशहरूप्रतिको घृणा तथा अन्तर्राष्ट्रिय कानुन र सम्बन्धका स्थापित मान्यताविपरीतका
सोच र कार्यमा आधारित हुन्छ । छिमेकीहरू वा अन्य कुनै पनि देशप्रति घृणा वा वैरभाव राखिनु हुन्न र देशहरूबीचको सम्बन्ध सुमधुर हुनुपर्छ भन्नेमा हामी स्पष्ट छौं । केवल हाम्रो, राजनीति, राज्य, अर्थनीति, सामाजिक व्यवस्था तथा सबै साधन र स्रोतबारे आफैं निर्णय र सञ्चालन गर्न कुनै पनि बाह्य शक्तिको प्रभाव र हस्तक्षेपमा पर्नु हुन्न तथा नेपालको स्वाधीनता, स्वाभिमान र हितमा आँच पुग्ने कुनै काम कुरा हुनु हुन्न भन्ने हो । नयाँ संविधान जारी भएर देशलाई सुनिश्चित गन्तव्यतर्फ अघि बढाउनुपर्ने बेला पनि नेपाललाई अस्थिर तुल्याउन र बाह्य प्रभाव बढाउन विभिन्न बहाना, आयोजना, कार्यक्रम र षड्यन्त्रमा कतिपय मानिसहरू लागिपरेका कुरा सार्वजनिक भइरहेकै छन् । नेपालको उत्तर र दक्षिणमा रहेका दुई ठूला छिमेकीहरूका बीच तीव्र प्रतिस्पर्धा भइरहेको र सीमा क्षेत्रमा तनाव रहेको, दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोगको मान्यता धूमिल भएको र विश्वको शक्तिशाली देश अमेरिकाले एसिया प्रशान्त क्षेत्रमा आफ्नो सामरिक शक्ति, क्षमता र प्रभाव विस्तारका लागि सक्रियताका साथ काम गरिरहेको स्थितिमा नेपालजस्तो भूराजनीति भएको देशले राष्ट्रिय हित, स्वाधीनता र शान्ति तथा असंलग्नतामा आधारित परराष्ट्र नीतिलाई दृढताका साथ अनुसरण गर्नु अत्यावश्यक छ । जनसंख्या र भूगोलको दृष्टिबाट तुलनात्मक रूपमा साना तथा शक्तिशाली देशहरूको छरछिमेकमा रहेका देशहरूले राष्ट्रिय हित र सुरक्षालाई प्राथमिकतामा राख्दै कुशल कूटनीतिका आधारमा आफ्नो हित र स्वतन्त्रताको जगेर्ना गरेको पाइन्छ । साना र कमजोर देशहरूका लागि कुशल कूटनीतिको सञ्चालन झनै आवश्यक हुन्छ । यस्तो कूटनीति राष्ट्रिय हित, सुरक्षा र स्वाधीनतालाई सर्वोपरि राखेर एवं आफ्नै जनता र शक्तिमा भर गरेर मात्र सञ्चालन गर्न सकिन्छ ।
राष्ट्रियता, जनतन्त्र र जनजीविका तथा राष्ट्रिय स्वाधीनता, स्वाभिमान र समृद्धिका लागि सात दशकदेखि संघर्ष गर्दै
आएको नेकपाको हातमा राज्य सञ्चालनको बागडोर गएपछि राष्ट्रिय हित र सुरक्षाको दिशामा उल्लेखनीय काम हुने जनता तथा पार्टीपंक्तिमा आशा र भरोसा हुनु स्वाभाविक हो ।
नेपालको संविधानले समेत सोहीअनुरूप मार्गदर्शन गरेकाले
राणा प्रधानमन्त्री र राजा त्रिभुवनले बीजारोपण गरेको र पछिका विभिन्न राजनीतिक पात्रहरूले हुर्काएको झुकनीतिबाट देश
लोकतान्त्रिक व्यवस्थामा मुक्त हुने अपेक्षा गरिनु स्वाभाविकै
हो । तर नेकपाको केन्द्रमा झन्डै दुईतिहाइ बहुमतप्राप्त सरकार
तथा सात प्रदेशमध्ये छ वटामा प्रचण्ड बहुमत प्राप्त सरकारहरू
सञ्चालन भएको झन्डै तीन वर्ष हुन लाग्दा विगतको
उत्तरदानका रूपमा रहेको झुकनीतिबाट देशलाई मुक्त गर्नेतर्फ
कुनै ठोस पाइला चालिएको र तदनुरूप परिणाम आएको
देखिएन । अझ कतिपय विषय र पक्षमा झुकनीतिले कुनै न कुनै रूपमा निरन्तरता पाएको देखिने किसिमका गतिविधिहरू भइरहे ।
भारतसँगको सम्बन्धमा विगतका केही वर्षमा औपचारिक राजनीतिक र कर्मचारी तहमा भन्दा गुप्तचर र सुरक्षा तहको बढी प्रभाव देखिएको थियो । त्यसले दुई देशको सम्बन्धलाई समानता र असल छिमेकीको मान्यताबाट अघि बढाउन कुनै सहयोग पुर्‍याएन । अविश्वास र समस्या नै सिर्जना भयो ।
फेरि हालै नेपालमा भारतीय गुप्तचर प्रमुखको औपचारिक भ्रमण र सेना प्रमुखलाई मानार्थ महारथीको उपाधि दिइने
कुराले पुनः उक्त गलत नीतिकै पुनरावृत्ति हुन लागेको त होइन भनी चिन्ता गर्नुपर्ने स्थिति देखिएको छ । प्रधानमन्त्री स्वयंले भारतीय गुप्तचर प्रमुखसँग सरकारी निवास बालुवाटारमा राति लामो वार्ता गर्नु देशको स्वाभिमान र कूटनीतिक मर्यादाविपरीत
भएको छ । यस्तो वार्तामा के कुरा भएको छ, वार्ताका अवसरमा
परराष्ट्र मन्त्रालयका एवं सुरक्षा निकायका क–कसको उपस्थिति थियो, यसबारे नेपाली जनताले जानकारी पाउनुपर्छ ।
विशेष गरी यस्तो कुराप्रति सरकारको नेतृत्व गरिरहेको नेकपा, प्रमुख विपक्षी दल नेपाली कांग्रेस तथा संसद् सबैले चासो
राख्नुपर्छ र जानकारी माग गर्नुपर्छ । साथै भारतीय सेना प्रमुखको
नेपालको भ्रमणको प्रसंग पनि कस्तो कूटनीति हो भन्ने विश्लेषण
गर्नुपर्ने भएको छ । भारतले नेपाली भूमि लिम्पियाधुरा, लिपुलेक
र कालापानी क्षेत्रलाई आफ्नो नक्सामा सामेल गरेपछि त्यसप्रति विमति जनाउँदै वार्ताका लागि नेपालले भारत सरकारसँग वार्ताका लागि आग्रह गर्‍यो । वार्तामा आउनुको साटो भारतले
कोरोना विषाणु संक्रमणको महामारीको समय पारेर उक्त अतिक्रमित नेपाली भूभागमा सडकको उद्घाटन गर्‍यो । नेपालमा
त्यसको व्यापक विरोध भयो । नेपाली भूभाग समावेश गरी
नेपालको नक्सा प्रकाशित हुनुपर्ने जनमत बन्यो । नेपाल सरकारले
सोहीअनुरूप नेपालको संविधानमा रहेको निसानछापको नक्सा संशोधन गरी नयाँ नक्सा जारी गर्‍यो । यसमा संसद्मा रहेका
सबै राजनीतिक दलहरूले एकताबद्ध भएर समर्थन गरे । यसप्रति भारत सरकारले विरोध जनायो तर वार्ताका लागि तयार भएन ।
नेपालले आफ्नो भूभाग समावेश गरी नक्सा प्रकाशित गरेको
कार्य कुनै अर्को देशको उक्साहटमा भएको भन्नेजस्तो आपत्तिजनक अभिव्यक्ति भारतीय सेना प्रमुखले दिए । अर्को देश भनी चीनलाई लक्षित गरिएको थियो । त्यसपछि पनि वार्ताका लागि नेपालको बारम्बारको आग्रहलाई भारतले स्वीकार गरेको छैन । कोरोना महामारीको बहानामा भारतले वार्ता पन्छाउँदै आएको छ । तर भारतले चीन, रुस, अमेरिकालगायत विभिन्न देशहरूसँग वार्ता गरिरहेकै छ । भारतले नेपालको अतिक्रमित भूभागबारे वार्तासम्म गर्न स्वीकार नगरिरहेको समयमा त्यस्तो अभिव्यक्ति दिने भारतीय सेना प्रमुखलाई नेपालले मानार्थ
महारथीबाट सम्मानित गर्न आमन्त्रण गर्नु उदेकलाग्दो छ । यस्तो कार्यले नेपालको स्वाभिमान, कूटनीति र हितमा नकारात्मक
असर पर्न सक्छ । विगतको झुकनीतिले निरन्तरता पाएको सन्देश जान सक्छ ।
नेपाल र भारतका सेना प्रमुखलाई पारस्परिक रूपमा
मानार्थ महारथीका रूपमा दुवै देशले सम्मानित गर्नुपर्ने कुनै
ऐतिहासिक वा राजनीतिक आधार र औचित्य पनि छैन । ढल्न लागेको निरंकुश राणा प्रधानमन्त्रीले भारतीय सेना प्रमुख
केएम करियप्पाको सल्लाहअनुसार २००७ सालमा एक देशले
अर्को देशको सेना प्रमुखलाई मानार्थ महारथी मान्ने चलन चलाएका थिए । नेपालका सेना प्रमुखलाई भारतजस्तो
शक्तिशाली देशले मानार्थ महारथी स्वीकार गर्दा उसलाई कुनै असर र प्रभाव नपर्ने तर नेपालजस्तो संवेदनशील भौगोलिक अवस्थिति र तुलनात्मक रूपमा कमजोर देशलाई नकारात्मक रूपमा असर गर्ने कुराप्रति विगतका निरंकुश शासकहरूले
कुनै चिन्ता गर्ने कुरै भएन । कहिल्यै कुनै पनि देशको उपनिवेश
नभएको नेपालले कुनै बेला बेलायती उपनिवेशका रूपमा
रहेका देशहरूले कमन वेल्थ संगठनको सदस्य भएर बेलायती महारानीलाई महारानी मान्नुपर्ने जस्तो गरी कुनै देशको सेना
प्रमुखलाई मानार्थ महारथी मान्नु राजनीतिक, कूटनीतिक र ऐतिहासिक रूपमै गलत छ । दुःखको कुरा, निरंकुश राणा शासकले थोपरेको सन् १९५० को असमान सन्धि र भारतीय सेना प्रमुखलाई मानार्थ महारथी मान्नुपर्ने कुरालाई परिवर्तन
गर्न लोकतन्त्रका महारथी हौं भन्ने नेताहरूले कहिल्यै
गम्भीर रूपमा लिएनन् । अहिले पनि त्यस्तै स्थिति देखिनु विस्मयकारी छ । यस्तो प्रचलन नेपालको संविधानले अंगीकार गरेको स्वतन्त्र परराष्ट्र नीतिअनुकूल पनि छैन । यसप्रति राज्य सञ्चालनको बागडोर सम्हालेकाहरूले संवेदनशील भएर ध्यान दिनु आवश्यक छ ।

दृष्टिकोण

उराठलाग्दा भ्रान्तिहरू !

- उज्ज्वल प्रसाई

 

खबरमा भनियो— कोरोना संक्रमितको उपचार जनता आफैंले गर्नुपर्नेछ, राज्य पछि हट्यो । सर्वत्र आलोचना भयो । फेरि अर्को खबर आयो— होइन, विपन्न संक्रमितको उपचार राज्यले गर्छ, अरूले आफैं गर्ने । विपन्नता परिभाषित छैन । विपन्नले विपन्न भएको पुष्टि गर्नसम्म यहाँ पहुँच चाहिन्छ । त्यसैले पछिल्लो खबर पत्याउन सकिएन, आलोचना भने जारी छ ।
नेकपाभित्रका कम्युनिस्टले आलोचना गरे, बाहिरका वामपन्थीले गरे र सत्ताइतरका उदारवादीले पनि गरे । सबै ‘वाद’ फजुल हुन् भन्नेदेखि वादको अस्तित्व मान्दै मान्दिनँ भन्नेले पनि जमेरै आलोचना गरिरहेका छन् ।
कोरोना संक्रमितको राज्यले जिम्मा लिँदैन भन्ने निर्णयको आलोचना स्वयं एक मलायलम उपन्यासको रहस्यमयी भालेको डाकझैं भएको छ । बडो महत्त्वपूर्ण काम भइरहेका बेला कतैबाट भाले बासेपछि सबैको ध्यान मोडिएको छ । तर, त्यसरी चर्को
आवाज निकालेर कराउने भाले कसको घरबाट बोलिरहेको छ, कुन उद्देश्यले त्यो कराएको हो र आखिर त्यो कस्तो छ भन्नेबारे कोही जानकार छैन । खासमा किन त्यो भाले कराइरहेको छ भन्ने पनि खासै बुझिँदैन । सरकारको आलोचना गर्ने यो अनौठो ‘डाक’ को अर्थ बुझ्न मलायलम कथाको नेपाली सारांश हेरौं ।

केरलको भाले
केरलको एउटा सानो गाउँमा एक दिन अकस्मात् प्रहरीहरू
देखिए । उनीहरू कान नसुन्ने नब्बे वर्षकी एकल वृद्धाको ठेगाना खोज्दै त्यहाँ पुगेका थिए । केही बेरमा गाउँभरि हल्ला फिँजियो । प्रहरीहरूले बूढी मान्छेलाई केरकार गर्न कोसिस गरे, उनले केही सुनिनन् । गाइँगुइँ चल्दै गर्दा थाहा लाग्यो, गाउँको एक धनाढ्य पहुँचवालाले वृद्धाविरुद्ध प्रहरीमा उजुरी गरेको रहेछ । उजुरीमा वृद्धाले पालेको भालेप्रति शंका गरिएको रहेछ । पहुँचवालाको घरमा राष्ट्रका नाममा बलिदान दिएका सैनिकहरूको स्मरणमा कार्यक्रम भइरहेका बेला एक्कासि भाले कराएपछि कार्यक्रम बिथोलिएछ । कर्कश आवाजमा कराउने भाले देखिएन, उसको आवाज मात्रै सुनियो । वृद्धाको भालेले त्यसो गरेको हुन सक्ने
भन्दै उनीविरुद्ध उजुरी परेको थाहा पाएपछि, खाडीको भिसा पर्खिरहेको एक बेरोजगार तन्नेरीले त्यो पहुँचवालालाई थर्काउँदै भन्यो, ‘खबरदार, ती बूढी आमैलाई केही होला !’ त्यसपछि सबै शंका तन्नेरीमाथि खनियो ।
बिस्तारै तन्नेरीका सबै गतिविधि शंकाको घेरामा परे । हल्ला फैलिँदै गएपछि, गाउँको मन्दिरमा भालेको कर्कश डाक सुनियो, गिर्जाघरमा पनि प्रार्थना सुरु हुँदा त्यस्तै आवाज सुनियो, मस्जिदमा उही क्रम दोहोरियो । स्वतन्त्रता दिवस मनाउन भेला
भएका बेलासमेत त्यही भालेको आवाजले सबैको ध्यान भंग गरिदियो । विद्यालय होस् वा कुनै सामुदायिक भेला, अदृश्य भालेको आवाजले नतर्साएको ठाउँ नै बाँकी रहन छोड्यो । जता जे भए पनि, समस्यामा भने उही बेरोजगार तन्नेरी परिरह्यो । सबै गडबडीको जवाफ उसैले दिनुपर्ने भयो । गाउँका सुझबुझ भएका मान्छेले समेत सबै समस्याको जड त्यही केटोमा देख्न थाले ।
अन्ततः न भाले पत्तो लाग्यो, न त्यो डाकको कुनै अर्थ निस्कियो । आखिर कस्तो भालेले के भन्नका लागि त्यसरी सबै महत्त्वपूर्ण भेलाहरूमा कुनै अदृश्य ठाउँमा बसेर
कराएको हो ? कसैले पनि अर्थको खोजी गरेन, अन्तर्य बुझ्ने कोसिस गरेन । समस्या आफैंमा छ कि, त्यो पनि कसैले हेरेन । बरु पहुँचका आधारमा एउटा अमुक मान्छेलाई
दोषी करार गरेर, मुख्य विषयबाट सबैको ध्यानान्तर
गरियो । मलायलमभाषी आख्यानकार उन्नी आरले लेखेको ‘प्रथी पुभनकोझी’ उपन्यासको सारांश हो यो ।
यही कथामा जस्तो यहाँ पनि एउटा डाक सुनियो— कोरोना
संक्रमितको जिम्मा जनताकै । त्यसको अर्थ के होला ? जनताको जिम्मा कि बजारको ? अनि बजारको रखवाला को ?
राज्य पछि हट्दा जनता अघि आउने हो कि बजार ? के बजार भनेकै जनता हो ? खोज्ने कोसिस नभए, स्वास्थ्य मन्त्रालय वा सो अड्डाका कुनै अमुक हाकिम मात्र दोषी
देखिनेछन् । वा, केहीले प्रधानमन्त्री खड्गप्रसाद ओली
नामका व्यक्तिमा मात्र समस्यालाई केन्द्रित गराएर मूल विषयबाट सबैको ध्यान अन्यत्र मोडिदिनेछन् ।

नेपालको भाले
यहाँ बासेको भालेले भन्दै छ, समस्या उदार भनिएको चरम अनुदार र लोकतन्त्र भनिएको अलोकतान्त्रिक व्यवस्थामा छ । समस्या उदार लोकतन्त्रको अन्तर्यमा बसेको बजारको तिलस्मी रूपमा छ, जसलाई हाम्रो सञ्चारक्षेत्रले ‘जनता’ नामले
चिनाउँछ । त्यही बजारले निर्माण गरेको भाष्यमा छ समस्या ।
संसारभर लिबरल डेमोक्रेसी भनेर चिनिने उदार लोकतन्त्रको वेग बलियो र फैलावट ठूलो भयो । राज्य सञ्चालनको व्यवस्थाका रूपमा यसले केही प्रावधान र नियमहरू तय गरेको थियो । ती सबैको पालना गरेरै जनोत्तेजक (डिमागग) दक्षिणपन्थीहरूको उदय भयो । आवधिक निर्वाचन, विधिको शासन, मानव अधिकार एवं अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता एकैसाथ निमिट्यान्न पारेर डोनाल्ड ट्रम्प, नरेन्द्र मोदी र खड्गप्रसाद ओलीहरू निर्मित भएका होइनन् ।
कुनै एक बिहान उदार लोकतन्त्रको नाटकीय औपचारिक
अन्त्य घोषणा गरेर यी सबैको उदय भएको होइन । बरु सबै
औपचारिकता पूरा गर्दै व्यवस्थाका लागि आवश्यक वैधताको
जोहो गरेरै उदाएका हुन् यी ।
उदार लोकतन्त्र मासिएकामा ठेलीका ठेली पुस्तक लेख्ने सबैले यो सामान्य सत्य स्विकारेका छैनन्, भालेको डाकको असली अर्थ खुलाउन चाहेका छैनन् । अभ्यासरत व्यवस्थाले नियमसंगत रूपमै तयार गरेका खजाना निलेर बलिया भएका हुन् दक्षिणपन्थी शक्ति एवं नेता । व्यवस्थाका शिरमा उनिएका केही गुलाबी फूलहरूका भञ्जकका रूपमा तिनको आलोचना भए पनि, तिनले अक्षुण्ण
राखिदिएको विकासको पुरानो थिति र बजारको प्रधानताबारे आलोचकहरू बोल्दैनन् । ‘व्यवस्था ठीकै थियो, कहाँ हो कहाँबाट
खराब मान्छेहरू फुत्त निस्केर खत्तम बनाए’ भनेर मुखमण्डल
रातोपिरो बनाइरहेका छन्, पुस्तकका थाक तयार पारिरहेका छन् । उपन्यासको पहुँचवाला पनि त्यसै भन्छ, ‘गाउँमा सबै ठीकै थियो, कहाँ हो कहाँबाट भाले कराउन थालेपछि बिग्रियो ।’
नेपालमा आलोचकहरूका उदारवादी र कम्युनिस्ट दुवै वृत्तमा रमाइला दृश्य देखिन्छन् । महिला, दलित, मधेसी, थारू र जनजातिका पक्षमा चाल्न थालिएका सामान्य प्रगतिशील कदमलाई पूर्णतया खारेज गर्दा बेस्सरी ताली बजाएर खड्गप्रसाद ओली र उनको विचारधारालाई वैधता प्रदान गरेका उदारवादीहरू अहिले उनीबाट चिढिएझैं गर्छन् । कतिपय उनलाई ट्रम्प र मोदीकै
हाराहारीमा राखिदिन्छन् । दलाल व्यापारीका कोठाचोटामा बसेर एमाले र माओवादीबीच पार्टी एकताको अभ्यास भएको थाहा पाउनेहरूसमेत ओलीकै बाहुलीबाट समाजवाद स्थापना हुन्छ भन्नेमा
ऊ बेला विश्वस्त देखिन्थे । तीन वर्ष नबित्दै उनै ओलीबाट
निराश भएका छन् । यो खेमाका कतिपयलाई ओलीले दलीय गुट मिलाउन सके सबै ठीक भइहाल्छ भन्ने पनि सधैं लागिरहन्छ ।
अहिले ओलीका आलोचक बनेका दुवै थरीले एउटा सामान्य सत्य स्विकार्न सकेका छैनन्— ओली हिजो जे थिए, आज पनि त्यही हुन् । हिजोजस्तो विकास र जस्तो राष्ट्रवादको प्रचार उनले गरेका थिए, आज पनि उनी त्यसैमा अडिग छन् । नवउदारवादी
विकासको जगमा उभिएर पञ्चायती राष्ट्रवादको च्यादर ओढ्नु नै उनको मूल ध्येय हो । उनले भनेको चौतर्फी विकास त्यही हो ।
सिंगो पार्टी संरचनाले समेत त्यही काम गर्नका लागि उनलाई पार्टी अध्यक्ष एवं प्रधानमन्त्री मानेको हो । भ्रष्टाचारका कथानकमा कहिले लाउडा र धमिजा आउँछन्, कहिले गेजुवा र यती, यो सामान्य रीत हो । व्यवस्थामा अन्तर्निहित भ्रष्टाचारका कडी
छोप्न पनि यथानामहरू सहयोगी हुने गर्छन् । ढंग नपुग्दा भ्रष्टाचारका एकपछि अर्को खबर प्रकाशित हुन्छन्, ढंग र
औपचारिकता पुर्‍याउँदा तिनै कामको प्रशंसासमेत हुन सक्ने व्यवस्था हो यो ।
शिक्षा र स्वास्थ्य राज्यको जिम्मा हुनेछ भनेर उनले निर्वाचन जितेका होइनन् । संकट भोगेका सामान्यजनको रेखदेख
सरकारले गर्नेछ भन्ने उनले कहिल्यै कबोल गरेका छैनन् । घरबार
नभएर सडकमा आइपुगेका केहीलाई इंगित गरेर उनले भोका मान्छेलाई भात खुवाउँछु भनेका थिए, त्यो काम आफ्नोतर्फबाट सम्पन्न भएको उनले घोषणा गरिसकेका छन् । उनी सरकारमा
नहुँदा पनि स्वास्थ्य र शिक्षामा सुधारको माग गर्ने गोविन्द केसीको आन्दोलनलाई समर्थन गरेनन् । नवउदारवादको आलोचना
गर्दै, समाजवादी कार्यक्रम ल्याउँछु कहिल्यै भनेनन् । बरु उनले स्पष्ट भनेका थिए, हामी नाम मात्रको कम्युनिस्ट हौं ।
राजनीति गर्नलाई आवश्यक भएकाले कम्युनिस्ट बिल्ला भिरेका
हौं । निर्वाचनअघिको आफ्नो वाचामा उनी अडिग भएकैले अन्ततः कोरोना संक्रमितको उपचारलाई उनले बजारको जिम्मा
लगाएका हुन् । फेरि भनूँ— जनताको जिम्मा होइन, उनले बजारको
जिम्मा लगाएका हुन् ।
नेपालका केही ‘कम्युनिस्ट’ र ‘उदारवादी’ हरूबाट आलोचना हुँदा ओलीले ताज्जुब मान्दा हुन् । सम्भवतः उनलाई लागिरहन्छ,
‘मबाहेक अर्को कोही यहाँ बसेर गर्न खोजेको के हो त ? त्यही विकास होइन र ? त्यही ठूला भवन, चिल्ला बाटा, ठूला जलविद्युत्, यस्तै होइन ? अनि त्यही खस भाषा, दौरा–सुरुवाल, ढाका टोपीको
राष्ट्रवाद होइन ?’ उनलाई लाग्दो हो, यिनै काम गर्ने हो भने स्वाभाविक रूपमा भ्रष्टाचारका केही काण्ड सतहमा आउँछन् नै । विकसित देशमा छैनन् र भ्रष्टाचार ? त्यत्रो तरक्की गरेको
चीनमै पनि भ्रष्टाचारका काण्ड त कति छन् कति ! यी सबै काम गर्नका लागि बलियो प्रधानमन्त्री चाहिन्छ भनेका
होइनन् ? उदारवादीहरू नै पनि विकासको भिजन भएको बलियो नेता भए यो देश आठ–दस वर्षमै बन्छ भन्थे, ली क्वान यु
सम्झिरहन्थे । उनले यस बेला सोचिरहेका होलान्, ‘अनि त्यसो हो भने, तीन वर्ष पनि बित्न नपाउँदै हताश हुने ? नेपालका कम्युनिस्ट र उदारवादीले सोचेकै जस्तो काम गर्ने हो, अरू पाँच–सात वर्ष धैर्य गर्नुपर्‍यो नि !’

नीरस मतान्धता
अहिले प्रधानमन्त्री ओलीको आलोचना गरिरहेका उदारवादी र आफूलाई कम्युनिस्ट भनेर चिनाउने अधिकांश मान्छेका तर्क
सुनेरै पंकज मिश्राले आफ्नो पछिल्लो पुस्तकको शीर्षक जुराएको भान हुन्छ, ‘ब्ल्यान्ड फ्यानाटिक्स’ अर्थात् नीरस मतान्धहरू !
(यसमा अपवादहरू छन् र तिनको सुनुवाइ खासै हुँदैन ।) प्रधानमन्त्री खड्गप्रसाद ओली, उनले प्रतिनिधित्व गर्ने राजनीतिक प्रवृत्ति र उनले वरण गरेको विचारधारालाई हलक्क हुर्काउन मज्जाले सघाइसकेपछि कसरी योभन्दा फरक परिणामको अपेक्षा गर्नु ? एक व्यक्तिका रूपमा उनका केही स्वभावजन्य कमजोरी होलान्, के त्यति मात्रले अहिलेका सारा गडबडी सृजना भएका हुन् ? होइनन् भने, समस्या उनले अँगालेको राजनीतिमा छ, उनले देखेको सपनामा छ, र त्यहीअनुसार उनले हिँडिरहेको
बाटोमा छ । त्यही बाटोका सहयात्री बन्नैका लागि हिजो
संविधान बन्दै गर्दा, निर्वाचन हुँदै गर्दा र उनी प्रधानमन्त्री हुँदै गर्दा उनको समर्थनमा गीत गाएको आजै बिर्सन मिल्छ र ?
नवउदारवादी विकास र राष्ट्रवादको नारामा निर्वाचन
जितेर आउँदादेखि नै खबरदारी गरिरहेको सीमान्तको
मतलाई अवैध साबित गर्नेहरू मिश्राका ‘ब्ल्यान्ड
फ्यानाटिक्स’ जस्तै हुन् । मिश्राले अमेरिकी थिओलोजिअन राइनहोल्ड निबुरलाई उद्धृत गर्दै अहिलेका उदारवादी
नियाल फर्गुसनदेखि तानेसी कोएट्ससम्म र द न्युयोर्क टाइम्सदेखि इकोनोमिस्टसम्मलाई यो विशेषण दिएका हुन् । पानीजहाज र एसियाकै ठूलो विमानस्थल हाम्रा प्राथमिकता
हुन् र भनी प्रश्न सोध्नेलाई पञ्चायतकालमा ट्रकको विरोध
गर्थे, यी त्यस्तै हुन् भनेर ओठे जवाफ दिनेले कोरोनाकालमा
मात्र दुःखी हुनुको अर्थ छैन । त्यस बेला शिक्षा, स्वास्थ्य,
आवास र समुदाय आधारित अर्थतन्त्रलाई प्राथमिकतामा राख भन्दा पुँजीवादको अपरिहार्यता स्विकार्नुपर्छ भनियो । खासमा भन्न खोजिएको थियो— ओलीको ‘पोलिटिकल कम्युनिज्म’ को आवरणमा आउने नवउदारवादी राष्ट्रवादभन्दा अर्को बाटो हिँड्न खोज्नुको तुक छैन ।
कोरोनाको क्रासदीकै कारणले त्यो नीरस मतान्धताको अन्त्य भएको हो भने यो परिवर्तनलाई सुखद मान्नुपर्छ । तर, सामाजिक सञ्जालमा सुरु गरेर त्यहीँ अन्त्य गर्ने क्रान्तिका लागि पछिल्लो सरकारी निर्णयको सर्वत्र आलोचना भएको हो भने, त्यो हल्लाले पनि केरलकै भालेको नियति बेहोर्ने निश्चित छ ।

 

Page 8
विदेश

‘इरान र रुसले अमेरिकी चुनाव प्रभावित पार्न खोजे’

- कान्तिपुर संवाददाता
अमेरिकी राष्ट्रपतीय चुनावको ‘प्रि–भोटिङ’ मा मतदान गर्दै फ्लोरिडाका मतदाता । तस्बिर एजेन्सी

वासिङ्टन (एजेन्सी)– अमेरिकामा नोभेम्बर ३ मा हुने राष्ट्रपतीय चुनाव प्रभावित पार्न इरानले मतदातालाई डरधम्की देखाउँदै इमेल पठाएको आरोप अधिकारीहरूले लगाएका छन् ।
नेसनल इन्टेलिजेन्सका निर्देशक जोन र्‍याटक्लिफले ती इमेल चरण दक्षिणपन्थी ट्रम्प समर्थक समूहबाट अमेरिकामा अस्थिरता पैदा गराउनका लागि पठाइएको दाबी गरे । उनका अनुसार त्यस्ता इमेलहरू डेमोक्र्याटिक मतदाताप्रति लक्षित छन् ।
निर्देशक र्‍याटक्लिफले रुस र इरानले अमेरिकी मतदाताको व्यक्तिगत जानकारी अवैधानिक रूपमा हासिल गरेको अमेरिकी अधिकारीहरूले पत्ता लगाएको बताए । अमेरिकामा राष्ट्रपति चुनावको दुई साताअघि अमेरिकी उच्च सुरक्षा अधिकारीले यस्तो बताएका हुन् ।
चुनावमा वर्तमान राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पलाई डेमोक्र्याटिक उम्मेदवार जो बाइडेनले कडा टक्कर दिने ठानिएको छ । कतिपय चुनावी सर्वेक्षणहरूले ट्रम्पभन्दा बाइडेन करिब १० अंकले अघि रहेको देखाएका छन् ।
वासिङ्टनमा आयोजित ब्रिफिङमा निर्देशक र्‍याटक्लिफले इरानले फर्जी इमेल पठाएर अन्योल पैदा गर्दै लोकतन्त्रप्रति अमेरिकी नागरिकको आत्मविश्वासलाई कमजोर पार्ने प्रयास गरेको आरोप लगाए ।
इरानले जस्तो फर्जी इमेल नपठाएको भए पनि रुसले अमेरिकी मतदाताबारे सूचना भने प्राप्त गरेको निर्देशक र्‍याटक्लिफको दाबी छ । उनले अमेरिकी नागरिकलाई डर देखाउने र तथ्य तोडमोड गरी आएका इमेलबाट नडराउन र त्यसलाई नफैलाउन पनि आग्रह गरेका छन् । ती सूचना रुस र इरानले कसरी प्राप्त गरे भन्नेबारे भने निर्देशक र्‍याटक्लिफले केही नबताएका अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन् ।
प्रेस ब्रिफिङमा अमेरिकीको संघीय अनुसन्धान ब्युरो (एफबीआई) का निर्देशक क्रिस्टोफर रेसमेत उपस्थित थिए । उनले अमेरिकी चुनाव प्रणाली अहिले पनि सुरक्षित रहेकाले मतदाताहरू अत्तिनुपर्ने अवस्था नरहेको जनाए । ‘तपाईंहरू ढुक्क हुनुहोस् । तपाईंको मतले ठूलो अर्थ राख्छ,’ रेसले भने ।
इरान र रुस दुवैले अमेरिकी गुप्तचर अधिकारीले लगाएको आरोपको खण्डन गरेको बीबीसीले जनाएको छ । अमेरिकी अधिकारीहरूको दाबी इरानले कडा रूपमा खारेज गर्दछ । तेहरानस्थित स्विस राजदूतलाई जानकारी गराइएका आरोप आधारहीन र झूटा हुन्,’ इरानी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता सइद खतिबजदेहले भने । तेहरानस्थित स्विस राजदूतले अमेरिकाको प्रतिनिधित्व गर्दै आएका छन् ।
‘हामीले पहिले नै भनेजस्तो अमेरिकी चुनावमा जोसुकैले जिते पनि इरानका लागि कुनै फरक छैन,’ उनले भने ।
त्यसैगरी रुसी राष्ट्रपति कार्यालयका प्रवक्ता दिमित्री पेस्कोभले भनेका छन्, ‘हामीलाई लाग्छ यो निकै दुर्भाग्यपूर्ण छ । यस्ता आरोपहरू दैनिकजसो आउँछन् । यी सबै आधारहीन छन्,’ पेस्कोभले भने ।
कतिपय अमेरिकी राज्यहरूमा माग भएको अवस्थामा मतदाताको तथ्यांक उपलब्ध गराउने व्यवस्था छ । यद्यपि, कुन तथ्यांक के प्रयोजनका लागि उपलब्ध गराउने भन्नेबारे भने राज्यअनुसार फरक प्रावधान छ ।
यसअघि सन् २०१६ को राष्ट्रपतीय चुनावमा पनि रुसले प्रभावित गर्न खोजेको आरोप लाग्दै आएको छ । रुसले त्यसलाई अस्वीकार गर्दै आए पनि ट्रम्पलाई जिताउन डेमोक्र्याटिक पार्टीको कम्प्युटर प्रणाली रुसले ह्याक गरेको आरोप लाग्ने गरेको छ ।

Page 9
अर्थ वाणिज्य

भोलिदेखि क्लिन फिड

क्लिन फिड कार्यान्वयनका लागि सरकारले विज्ञापन बोर्ड गठन गरिसकेको छ
- विजय तिमल्सिना

विज्ञापन नियमन ऐन २०७६ मा भएको प्रावधानबमोजिम शनिबारदेखि नेपालमा प्रसारण हुने विदेशी टेलिभिजन च्यानलले विज्ञापन बजाउन नपाउने भएका छन् । व्यवस्था कार्यान्वयन भएसँगै नेपालमा क्लिन फिड लागू हुनेछ । ‘कात्तिक ७ गते शुक्रबारसम्म मात्रै विदेशी टेलिभिजन च्यानलले विज्ञापन बजाउन पाउँछन्,’ सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालयका सचिव हरिप्रसाद बस्यालले भने, ‘कात्तिक ८ देखि विज्ञापन बजाउन नपाइने व्यवस्था लागू हुनेछ ।’
क्लिन फिड कार्यान्वयनका लागि सरकारले विज्ञापन बोर्ड गठन गरिसकेको सचिव बस्यालले जानकारी दिए । सोमबार राजपत्रमा प्रकाशित विज्ञापन नियमनसम्बन्धी नियमावलीमा खुला प्रतिस्पर्धाबाट बोर्ड अध्यक्ष छनोट नहुन्जेल सञ्चार मन्त्रालयका सहसचिवलाई अध्यक्षलाई जिम्मेवारी दिन सक्ने प्रावधान छ । सोही प्रावधानका आधारमा सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालयका सहसचिव डिल्ली शर्मालाई बोर्ड अध्यक्षको जिम्मेवारी दिइएको सचिव बस्यालले बताए । बोर्डमा उद्योग मन्त्रालयका सहसचिव र गृह मन्त्रालयका सहसचिव पनि सदस्य हुने प्रावधान छ ।
‘अध्यक्ष नियुक्ति नभएसम्म वा अध्यक्षले कुनै कारणले पदमा रही काम गर्न नसक्ने वा नपाउने अवस्था भए मन्त्रालयले ऐनको दफा १४ को उपदफा १ को खण्ड घ बमोजिमको सदस्यलाई अध्यक्षको कामकाज गर्ने गरी तोक्न सक्नेछन्,’ सोमबार राजपत्रमा प्रकाशित नियमावलीको नियम १८ मा भनिएको छ । नियमावलीको यो प्रावधानअनुसार सरकारले विज्ञापन बोर्डको अध्यक्षलाई खुला प्रतिस्पर्धामार्फत नचुनुन्जेल सञ्चार मन्त्रालयका कोही सहसचिव नै बोर्डका अध्यक्ष हुनेछन् ।
ऐनको दफा १४ अनुसार बोर्डमा खुला प्रतिस्पर्धाबाट छनोट गरिएका अध्यक्षसहित गृह मन्त्रालयका सहसचिव, उद्योग वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयका सहसचिव, सञ्चार तथा सूचना मन्त्रालयका सहसचिव सदस्य हुने प्रावधान छ । विज्ञापनदाता, विज्ञापन एजेन्सी वा विज्ञापन प्रसारण र वितरण गर्ने संघसंस्थामध्ये मन्त्रालयले मनोनयन गरेका संस्थाका दुई प्रतिनिधि पनि बोर्डका सदस्य हुनेछन् । उपभोक्ता हकहित वा आमसञ्चारको क्षेत्रमा कम्तीमा १० वर्षको अनुभव भएका व्यक्तिहरूमध्ये कम्तीमा एक महिलासहित मन्त्रालयले तीन जनालाई सदस्य मनोनयन गर्न सक्ने प्रावधान छ । बोर्डले तोकेको वरिष्ठ कर्मचारीले बोर्डको सचिव भई काम गर्ने व्यवस्था ऐनमा छ । बोर्डलाई सरकारी विज्ञापन व्यवस्थापनसहित सार्वजनिक स्थानमा राखिने होर्डिङ बोर्डको नियमनको समेत
अधिकार छ ।
नियमावलीमा घर वा कार्यालय परिसरमा राख्ने होर्डिङ बोर्डको आकार निर्धारणको जिम्मा पनि बोर्डलाई दिइएको छ । ‘आफ्नो पेसा वा व्यवसाय गर्ने घर वा कार्यालय परिसरमा राखिने होर्डिङ बोर्डको आकार बोर्डले निर्धारण गरे बमोजिमको हुनेछ,’ नियमावलीको नियम १० मा भनिएको छ । नियमावलीमा विज्ञापन एजेन्सी बोर्डमा सूचीकृत हुनुपर्ने व्यवस्था पनि गरिएको छ । सूचीकृत हुन विज्ञापन एजेन्सीले दर्ता भएको प्रमाणपत्र, गत आर्थिक वर्षसम्मको करचुक्ताको प्रमाणपत्र र बोर्डले तोकेको कागजात बुझाउनुपर्ने प्रावधान छ । बोर्डमा सूचीकृत विज्ञापन एजेन्सीले आफ्नो एजेन्सीमार्फत भएका विज्ञापनको अभिलेख राख्नुपर्ने र त्यस्ता अभिलेखको बोर्डले निरीक्षण गर्न सक्ने नियमावलीमा उल्लेख छ ।

अर्थ वाणिज्य

उपत्यकाबाट ६ दिनमा १ लाख ४३ हजार मात्र बाहिरिए

- विमल खतिवडा

उपत्यकाबाट ६ दिनमा १ लाख ४२ हजार ७ सय ६९ यात्रु बाहिरिएका छन् । घटस्थापनायता बाहिरिनेको संख्या दैनिक बढ्दो छ । तर गत वर्षको तुलनामा दसैंमा बाहिरिने यो संख्या भने धेरै कम हो । कोभिड–१९ का कारण लकडाउन भई विद्यालय, क्याम्पसलगायत बन्द भएसँगै १२ लाखभन्दा बढी यात्रु पहिला नै बाहिरिसकेका छन् । लकडाउन खुलेपछि उपत्यका छाड्नेको संख्या झन् बढेको हो ।
कात्तिक १ गते घटस्थापनाका दिन ४ हजार २ सय २१ सवारी र २१ हजार ४ सय ७८ जना यात्रु बाहिरिएको महानगरीय ट्राफिक प्रहरी महाशाखाले जनाएको छ । यही दिन ४ हजार ४ सय ४ सवारीसँगै १६ हजार ६ सय ४९ यात्रु उपत्यका भित्रिएको ट्राफिक प्रहरीको तथ्यांक छ । बिहीबार साँझसम्म २६ हजार ५ सय ४६ जना यात्रु बाहिरिएका छन् ।
असोज १ गते सरकारले लामा तथा मध्यम दूरीका सवारी सञ्चालन गर्न दिएसँगै १ लाख ६० हजार ७ सय ४५ सवारीसँगै ६ लाख २८ हजार ७६ जना यात्रु भित्रिएका छन् । १ लाख ६१ हजार ५ सय ३६ सवारी र ७ लाख २१ हजार ८ सय ४५ सय यात्रु बाहिरिएका छन् । दसैंका बेला अघिपछि भीड हुने बसपार्क, टिकट काउन्टर भने यो वर्ष सुनसान बने । यात्रु नहुँदा व्यवसायीले खाली सवारी सञ्चालन गर्दै आएका छन् । गत वर्षजस्तो यो पटक उपत्यकाबाट बाहिरिने सवारी चाप कम रहेको महानगरीय ट्राफिक प्रहरी महाशाखाका प्रमुख एसएसपी भीमप्रसाद ढकालले जानकारी दिए । ‘कोभिड–१९ को जोखिम दैनिक बढ्दो छ,’ उनले भने, ‘त्यसैले स्वास्थ्य सुरक्षा मापदण्ड अनिवार्य गरिएको छ ।’ स्वास्थ्य सुरक्षाअनुसार सवारी नचलाउनेलाई नियमअनुसार कारबाही गर्ने गरेको उनले बताए ।
गत वर्ष फूलपातीको अघिल्लो दिन आठ सय यात्रु बस बाहिरिने गरेको नयाँ बसपार्क सञ्चालन गर्दै आएको ल्होत्से बहुउद्देश्यीय प्रालिका महाप्रबन्धक सुनील कुँवरको भनाइ छ । यस पटक भने दुई सय हाराहारीमा बस बाहिरिएका छन् । अहिले यात्रु नभएर फुर्सदिलो जस्तो भएर बस्नुपरेको उनले बताए । उनका अनुसार एउटा बसमा २० भन्दा बढी यात्रु छैनन् । गत वर्षसम्म फूलपातीका दिन मारामार यात्रु हुन्थे । यो पटक फूलपातीका दिनलाई बुकिङ नै छैन । ‘कोभिडले गर्दा दसैंको खासै रौनक छैन,’ उनले भने, ‘यात्रु नै नभएर अहिलेसम्म यसरी बस खालीखाली पठाउनुपरेको थिएन ।’ कोभिड–१९ को संक्रमणले सबैभन्दा ठूलो आर्थिक क्षति यातायात क्षेत्रमा भएको नेपाल यातायात व्यवसायी राष्ट्रिय महासंघका महासचिव सरोज सिटौला बताउँछन् । ‘अहिलेसम्म यसरी चाडवाडमा गाडी खालीखाली गुडाउनुपर्ने अवस्था आएको थिएन,’ उनले भने, ‘त्यसैले सबैभन्दा ठूलो मार यातायात व्यवसायीले खेप्नुपरेको छ ।’ गत वर्षसम्म फूलपातीको अघिल्लो दिन करिब साढे २ लाख यात्रु बाहिरिन्थे । अहिले गाडी भए पनि यात्रु नभएको उनले गुनासो गरे । ‘बल्लतल्ल करिब ४० प्रतिशत सवारी सञ्चालनमा छन्,’ उनले भने, ‘तिनमा पनि यात्र् ुछैनन् ।’

अर्थ वाणिज्य

दसैंमा लुम्बिनीमा बिक्री हुन्छन् ६० हजार खसीबोका

- अमृता अनमोल,रूपा गहतराज

रूपन्देहीको सैनामैना नगरपालिका–११ वनभुसडीकी राधिका भुसालले यसपालि दसैंमा २० वटा खसीबोका बेचिन् । अझै १५ वटा खसी बेच्न तयार भएका छन् । खसीबोका बेच्न उनी कतै धाउनु पर्दैन । उनी आबद्ध मुहान महिला सहकारी संस्थाले तयार भएका सबै खसीबोका बेचिदिन्छ । चुलोचौकोमा सीमित राधिकाले सात वर्षयता बाख्रा पाल्न थालेकी हुन् । अहिले उनीकहाँ दुई सय बाख्रा छन् ।
‘सहकारीबाटै ऋण लिएर बाख्रापालन थालेकी थिएँ,’ उनले भनिन्, ‘सहकारीकै सहयोगमा बर्सेनि बाख्राको संख्या बढाउँदै गएकी छु । सैनामैना–१० सालझन्डीकी विमला सोमरेले दसैंमा १६ वटा खसीबोका बेचिन् । सबै खसीबोका सहकारीले नै बेचिदिएको उनले बताइन् । १६ वटा माउबाख्रा पालेकी उनका १० वटा अरू पाठापाठी पनि छन् ।
सैनामैनामा महिला आबद्ध उपहार र मुहान सहकारी संस्थाले बाख्रापालन र बिक्रीवितरण गर्छन् । दसैंका लागि दुई हजार खसीबोका बिक्री गर्दै छन् । यसबाट २ करोड रुपैयाँ बराबरको आम्दानी गर्ने लक्ष्य रहेको मुहान सहकारीकी सचिव लक्ष्मी रेग्मीको भनाइ छ । लुम्बिनी प्रदेशमा महिलाद्वारा सञ्चालित ८७ सहकारी संस्थाले व्यावसायिक बाख्रापालन गरेका छन् । यसअन्तर्गत करिब ४३ हजार महिला बाख्रापालनमा संलग्न छन् । आफ्ना सदस्यले पालेका बाख्राका खसीबोकासमेत सहकारीले नै बेचबिखन गरिदिने गरेका छन् । यसपालि दसैंमा मात्रै उनीहरूले ६० हजार खसीबोका बेच्दै छन् । जसमा ४० हजार जिल्लाबाहिर र २० हजार जिल्लाभित्रै बिक्री गर्ने लक्ष्य छ । यसबाट ६० करोड रुपैयाँ बराबरको कारोबार गर्ने लक्ष्य छ । त्यसमध्ये मंगलबारसम्म ६० प्रतिशत खसीबोका बिक्री भएको महिला सहकारी सञ्जालको तथ्यांक छ । सञ्जालका अनुसार दसैंमा बाँके र बर्दियाबाट ९/९ हजार, दाङ र पाल्पाबाट ५/५ हजार खसीबोका बिक्री गरिँदै छ । अर्घाखाँचीबाट ४ हजार, प्यूठानबाट ३ हजार, गुल्मीबाट २ हजार ५ सय, रूपन्देहीबाट २ हजार र कपिलवस्तुबाट १ हजार गरी ४० हजार ५ सय खसीबोका जिल्लाबाहिर बिक्री हुँदै छन् । पाल्पा र बाँकेमा १५/१५ महिला सहकारीले बाख्रापालन गरेका छन् । बर्दिया र अर्घाखाँचीमा ९/९ वटा, दाङमा ८, प्यूठान र पाल्पा ५/५, रूपन्देहीमा ३ र कपिलवस्तुमा एक महिला सहकारीले बाख्रापालन गरेका छन् । ती सहकारी आफैंले खसीबोकासमेत बेच्ने गरेका छन् ।
यस वर्ष यी सहकारीको १ अर्ब १० करोडको कारोबार गर्ने लक्ष्य छ । गत वर्ष यी सहकारीले ७० हजार खसीबोका बिक्री गरेका थिए । त्यसबाट ७० करोडको कारोबार भएको थियो । महिला सहकारीले उत्पादन गरेका बाख्राको बजार प्रवर्द्धनमा हेफर इन्टरनेसनल नेपालले सघाएको छ । संस्थाका प्रदेश संयोजक अनन्त सिलवालले महिलालाई उपहारका रूपमा बाख्रा दिएर १९ वर्षदेखि संस्थाले बाख्रापालनमा लाग्न प्रेरित गरेको बताए । अहिले प्रदेश सरकार र स्थानीय तहले समेत बाख्रापालनमा सघाएका छन् । गुल्मीका ५, बाँकेका २ र पाल्पाको तानसेन नगरपालिकाले अनुदानका रूपमा बाख्रा दिएर महिला सहकारीलाई बाख्रापालनमा लगाएका छन् । बाख्रापालनमा लागेका महिलाका लागि अनुदान र बजार प्रवर्द्धनका कार्यक्रम ल्याएको भूमि व्यवस्था, कृषि तथा सहकारीमन्त्री आरती पौडेलले बताइन् ।

खस्कियो बजार
बाँकेका महिला किसानले गत वर्ष दसैंमा पाँच हजार खसीबोका संकलन गरेर काठमाडौंदेखि अन्य सहरसम्म लगेर बेचे । तर कोरोना महामारीका कारण यस वर्ष दुई हजार खसीबोका पनि बेच्न हम्मेहम्मे भएको उनीहरूले बताए । लागत मूल्य पनि नपाएपछि महिला किसान अहिले निराश छन् । यहाँका महिलाले उत्पादन गरेका खसीबोका स्थानीय महिला उद्यमी सहकारीले खरिद गरेर सहकारी जिल्ला संघमार्फत काठमाडौंलगायतका सहरमा पठाउने गरेका हुन् । यहाँका खसीबोका काठमाडौंको कलंकीस्थित खसी बजारसम्म पुग्छन् । 

दसैं र तिहारलाई लक्ष्य गरी अहिले विभिन्न सहकारीमा आबद्ध महिलाले थोरै भए पनि खसीबोका बजारमा पठाउन लागेको सामाजिक उद्यमी जिल्ला सहकारी संघका अध्यक्ष एमीकुमारी बोहराले बताइन् । उद्यमी महिलाले स्थापना गरेको सहकारीमा आबद्ध १५ वटा सहकारीका १२ हजार सदस्य महिलाले उत्पादन गरेका २ हजार ५ सय खसीबोका काठमाडौं पठाउन लागिएको उनले जानकारी दिइन् । ‘असोजभित्र ७ सय ५० वटा खसीबोका काठमाडौं पठाएका छौं,’ उनले भनिन्, ‘अष्टमीसम्म थप १ हजार ५ सय खसीबोका काठमाडौं पठाउने सोच छ ।’ किसानलाई मर्का नपर्ने गरी जिउँदो खसी प्रतिकिलो ५ सय १५ देखि ५ सय ३५ रुपैयाँका दरले खरिद गर्दै आएको उनले सुनाइन् ।
गत वर्षको दसैंमा काठमाडौंमा १ हजार ७ सय खसीबोका पठाएका उनीहरूले खसीको शारीरिक बनोट हेरेर मूल्य निर्धारण गर्ने गरेका छन् । उनीहरूले बाँकेको खजुरा र बैजनाथ, राप्तीसोनारी गाउँपालिकाको बैजापुर, कुसुम, बिनौना, कचनापुर, ढकेरी, शमशेरगन्ज, रनियापुर खजुरा र एफगाउँको सहकारीबाट खसीबोका संकलन गरेका हुन् । जसमा राप्तीसोनारीका ९ वटै वडाबाट खसीबोका संकलन गर्ने गरिएको परिवर्तन सामाजिक उद्यमी महिला सहकारीकी अध्यक्ष सुनिता खाँडले बताइन् । उनको सहकारीले २ सय ५० वटा खसीबोका संकलन गरेको छ । खसीबोकाको भाउ बढ्न नसकेपछि समयमा टार्गेट पूरा हुन नसकेको संघका व्यवसाय प्रबन्धक नवीन साहूको भनाइ छ ।
नेपाल खाद्य संस्थानले यस वर्ष किसानबाट खसीबोका नकिन्ने भएपछि किसान थप सकसमा परेका हुन् । गत वर्ष पनि खसीबोका नकिनेको संस्थानले यस वर्ष केन्द्रबाट स्वीकृति नपाएपछि किसानका खसीबोका खरिद नगर्ने निर्णय गरेको खाद्य संस्थान नेपालगन्जका प्रमुख निर्मल थापाले बताए । ‘काठमाडौं लैजान दाङबाटै सजिलो हुने भएकाले तीन वर्षदेखि बाँकेबाट खसीबोका संकलन गरेका छैनौं,’ उनले भने, ‘लागत मूल्यअनुसार दाङबाट ढुवानी सस्तो पर्ने भएकाले उतैबाट खरिद गरेका हौं ।’

Page 10
अर्थ वाणिज्य

चाडपर्वले बढायो अटो बजारको कारोबार

- कान्तिपुर संवाददाता

कोभिड–१९ संक्रमण बढ्न थालेसँगै गरिएको लकडाउनका कारण अटो बजार लामो समय ठप्पप्रायः बन्यो । संक्रमण चुलिए पनि यति बेला लकडाउन सकिएको छ । चाडबाड नजिकिएका छन् । बजार खुलेको छ । यही कारणले अटो बजारमा पनि चहलपहल सुरु भएको छ । चारपांग्रे र दुईपांग्रे सवारीमा विभिन्न कम्पनीबीच छुट दिन प्रतिस्पर्धा छ ।
चाडपर्वलाई लक्ष्य गरी विभिन्न कम्पनीले छुट अफरदेखि नयाँनयाँ योजना ल्याएका छन् । दसैं आएकाले कम्पनीहरूका सोरुम सजिसजाउ छन् । लकडाउनले थलिएको अटो बजार बिस्तारै तंग्रिने तखरखरमा छ । तर गत वर्षजस्तो रौनक भने यो पटक छैन । विक्रेता कम्पनीहरू अफरसहित बजार तताउन सक्रिय छन् । लकडाउन खुलेपछि पहिलाको तुलनामा व्यापारमा केही सुधार देखिएको नाडा अटोमोबाइल्स एसोसिएसन अफ नेपाल (नाडा) का अध्यक्ष कृष्ण दुलालले जानकारी दिए ।
‘अहिले दसैं लागेको छ, यो बेला बजार राम्रो हुनैपर्ने हो,’ उनले भने, ‘तर विगतका वर्षको तुलनामा व्यापार धेरै कम छ ।’ दसैं लागेकाले अटो बजारमा केही सुधार देखिएको छ । दसैंको मुखमा नाडा अटो हुन्थ्यो । वर्ष दिनभर हुने कारोबारमध्ये ४० प्रतिशत त्यही बेला हुन्थ्यो । यो पटक कोभिड–१९ ले गर्दा अटो शो हुन सकेन । ‘कोभिड–१९ का कारण पहिलाको जस्तो व्यापार होला भन्ने त छैन,’ उनले भने, ‘चहलपहल बढेर व्यापार भएको देखिए पनि प्रतिशत र परिणामका आधारमा हेर्दा ५० प्रतिशतभन्दा कम नै छ ।’
लामो समय व्यवसाय ठप्प बन्यो । लकडाउन खुल्नासाथ मौज्दात रहेका सामान सकिए । लकडाउनले गर्दा व्यवसायीले अर्डर गरेअनुसारका सामान ल्याउन सकेनन् । मौज्दात सकिँदा व्यवसायीलाई समस्या भयो । अहिले धमाधम अर्डरअनुसारका सामान ल्याउन थालिएको छ । त्यस्तै विद्युतीय सवारीमा बढाइएको भन्सार शुल्क घटाइएपछि ती सवारी पनि ल्याउन थालिएको अध्यक्ष दुलालले बताए । ‘सबै कुरा सुचारु भइरहे व्यवसाय टिक्छ,’ उनले भने, ‘अहिलेसम्मको अवस्था सकारात्मक नै छ ।’ तर बैंकले डाउनपेमेन्ट घटाए व्यवसाय टिकाउन सहज हुने उनको भनाइ छ । डाउनपेमेन्ट ५० प्रतिशत बनाइएको छ । जसले गर्दा अटोबजार प्रभावित बन्दै आएको छ । यसको ठूलो असर चारपांग्रे सवारीमा परेको छ ।
‘अघिल्लो आर्थिक वर्षको पनि चैतदेखि असारसम्म खत्तम नै भयो,’ उनले भने, ‘त्यसैले यो वर्ष समग्रमा ५० प्रतिशत मात्र सवारी आयात भएको छ ।’ अब लकडाउन र निषेधाज्ञा नभए बिस्तारै अटो बजार तंग्रिने उनको भनाइ छ । कोभिड–१९ ले थिलथिलो बनेको बजार बिस्तारै तंगि्रँदै गएको नाडाका सचिव अनुपकुमार बराल बताउँछन् । ‘दसैं आयो, चहलपहल बढ्दै छ,’ उनले भने, ‘तर गत वर्षमा जस्तो अहिले बिक्री छैन ।’ कोभिड–१९ ले अर्थतन्त्र ध्वस्त बनायो । आम्दानीको स्रोत बलियो भएकाहरूमा चारपांग्रे सवारी किन्ने र बुक गराउन प्रतिस्पर्धा छ । जसमा व्यापार व्यवसाय गर्ने बढी छन् । ‘सबैभन्दा राम्रो बजार मोटरसाइकलको छ । यसको बिक्री र माग धेरै छ,’ उनले भने, ‘कात्तिक लागेपछि भने चारपांग्रेको बजार पनि सुधार भएको छ ।’ नयाँ अर्थमन्त्री विष्णु पौडेलले अटो उद्योगलाई राहत हुने किसिमका योजना ल्याउने आशा रहेको बरालले बताए ।
राष्ट्र बैंकको निर्देशनअनुसार सवारी कर्जा लिँदा गाडीको बजार मूल्यको ५० प्रतिशतसम्म मात्र बैंकले ऋण दिन पाउँछन् । यसअघि ६२ प्रतिशतसम्म बैंकले कर्जा दिन्थे । ‘युवराज खतिवडा अर्थमन्त्री भएपछि ५० प्रतिशतमा झारिएको हो, जसले गर्दा बजार खस्केको छ,’ उनले भने । अहिले नै बजार सहज भयो भन्न सक्ने अवस्था नरहेको नाडाका कार्य समिति सदस्य निराकर श्रेष्ठको भनाइ छ । ‘धेरै लामो बाटो काट्नु छ,’ उनले भने, ‘अरू त्यस्तो परिवर्तन केही छैन, लकडाउन खुलेपछि सामान्य रूपमा बिक्री हुन थालेको देखिन्छ ।’ चाडबाडले माहोल बनाए पनि त्यसपछि के हुन्छ भन्न सक्ने अवस्था नरहेको उनको तर्क छ ।

अर्थ वाणिज्य

निसानको म्याग्नाइट

- कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौं (कास)– निसान नेपालको आधिकारिक विक्रेता पायोनियर मोटोकर्पले जनवरी २०२१ मा ‘निसान म्याग्नाइट’ सार्वजनिक गर्ने तयारी गरेको छ । यो ‘बिग, बोल्ड, ब्युटिफुल’ एसयूभीमा स्पोर्टी लुक्स छ । साथै ईडी हेडल्याम्प, एलईडी डीआरएल, फ्लोटिङ रुफ, डुअल टोन बडी पेन्ट र डुअल टोन रियर बम्परजस्ता विशेषता समावेश छन् । निसान म्याग्नाइट १.० लिटर पेट्रोल इन्जिनका दुई भेरियन्टमा उपलब्ध हुने कम्पनीले जानकारी दिएको छ ।

अर्थ वाणिज्य

एनआईसीको डिजिटल दक्षिणा योजना

अर्थ संक्षेप
- कान्तिपुर संवाददाता

कठमाडौं (कास)– एनआईसी एसिया बैंकले कोभिड–१९ को बढ्दो संक्रमणलाई ध्यानमा राखेर नगद कारोबार कम गर्न डिजिटल दक्षिणा योजना ल्याएको छ । डिजिटल प्रणालीलाई प्रोत्साहन गर्न बैंकले यो योजना ल्याएको बताएको छ । दसैंमा ग्राहकले आफन्तलाई दिने दक्षिणा बैंकको मोबाइल बैंकिङमार्फत पठाए रकमको थप १० प्रतिशत वा सय रुपैयाँसम्म बैंकले थपिदिनेछ ।

अर्थ वाणिज्य

एनसेलले घटायो शुल्क

अर्थ संक्षेप
- कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौं (कास)– एनसेल आजियाटा लिमिटेडले आफ्नो ‘प्लस’ थिमअन्तर्गत ‘इन्डलेस कुराकानी प्लस’ अफरमा सुविधा थपेको छ । यसअन्तर्गत भ्वाइस प्याक लिने ग्राहकले अन्य नेटवर्कमा करसहित प्रतिमिनेट १.२८ रुपैयाँमा कुरा गर्न सक्छन् । अन्य अवस्थामा एनसेल नेटवर्कबाहिरको नेटवर्कमा कल गर्दा प्रतिमिनेट २.५४ रुपैयाँ लाग्ने कम्पनीले जनाएको छ । साथै एनसेलले यही योजनाअन्तर्गत भ्वाइस प्याक लिएर खपत गरेका ग्राहकका लागि एनसेल नेटवर्कभित्रको कल शुल्क पनि घटाएको छ ।

अर्थ वाणिज्य

हुन्डाई उत्कृष्ट ब्रान्ड

अर्थ संक्षेप
- कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौं (कास)– हुन्डाई मोटरको विश्वव्यापी ब्रान्ड मूल्यमा हरेक वर्ष एक प्रतिशतले वृद्धि हुँदै गएको कम्पनीले बताएको छ । हरेक वर्ष १४.३ बिलियन अमेरिकी डलर मूल्य वृद्धि हुँदै ग्लोबल अटोमोटिभ ब्रान्डको पाँचौं र समग्रमा ३६ औं ब्रान्डमा परेको कम्पनीले जनाएको छ । सन् २००५ पछि पहिलो पटक हुन्डाई अटोमोटिभ ब्रान्डको पाँचौं श्रेणीमा परेको हो ।

अर्थ वाणिज्य

पोन्ड्स नेपालको ‘पोन्ड्स फेस्टिभ रेडी सेल्फी’

अर्थ संक्षेप
- कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौं (कास)– पोन्ड्स नेपालले ‘पोन्ड्स फेस्टिभ रेडी सेल्फी’ प्रतियोगिता आयोजना गरेको छ । प्रतियोगितामा सहभागी प्रतियोगीहरूले दसैं मनाउन तयार भएको आफ्नो तस्बिर खिचेर पोन्ड्स नेपालको आधिकारिक फेसबुक ह्यान्डलमा म्यासेज पठाउनुपर्नेछ । साथै सहभागीले आफ्नो फेसबुक पेजमा पनि तस्बिर सेयर गर्नुपर्नेछ । त्यसमा पाँच सहभागी छनोट गरी लक्की ड्रमार्फत विजेता घोषणा गरिनेछ ।

अर्थ वाणिज्य

अस्पताललाई सिद्धार्थ बैंकको सहयोग

अर्थ संक्षेप
- कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौं (कास)– सिद्धार्थ बैंकले बिहीबार फर्पिङस्थित मनमोहन स्मृति सामुदायिक अस्पताललाई १ लाख ३० हजार रुपैयाँ सहयोग गरेको छ । बैंकका तर्फबाट ज्ञानेन्द्र महर्जनले अस्पतालका कार्यवाहक अध्यक्ष पूर्णबहादुर शाहीलाई उक्त सहयोग रकम हस्तान्तरण गरे ।

अर्थ वाणिज्य

असनमा सांग्रिलाको नयाँ शाखा

अर्थ संक्षेप
- कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौं (कास)– सांग्रिला डेभलपमेन्ट बैंकले काठमाडौंको असनमा बिहीबारदेखि नयाँ शाखा सञ्चालनमा ल्याएको छ । शाखाको सञ्चालनबाट ग्राहकलाई थप सहज हुने बैंकले जनाएको छ । बैंकले शाखाबाट विभिन्न प्रकारका बैंकिङ सुविधा दिँदै आएको छ ।

अर्थ वाणिज्य

अनाथालयलाई नेपाल बंगलादेश बैंकको सहयोग

अर्थ संक्षेप
- कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौं (कास)– नेपाल बंगलादेश बैंकले बिहीबार भक्तपुरको सिपाडोलस्थित मुस्कान सेवा नेपाल अनाथालयलाई ३ लाख रुपैयाँ सहयोग गरेको छ । बैंकको केन्द्रीय कार्यालयमा आयोजित एक समारोहबीच बैंकका नायब प्रमुख कार्यकारी अधिकृत सुरेन्द्रभूषण श्रेष्ठ र सहायक महाप्रबन्धक सलोनिका सिंहले मुस्कानकी अध्यक्ष भवानी गुरुङलाई उक्त रकम हस्तान्तरण गरे ।

Page 11
समाचार

कर्णाली नेकपा–विवादको छिनोफानो संसदीय दलले गर्ने

शुक्रबार बोलाइएको संसदीय दलको बैठकमा कँडेल समूह जाने सम्भावना छैन
- कलेन्द्र सेजुवाल

अध्यक्षद्वय केपी शर्मा ओली र पुष्पकमल दाहालबीच मतैक्य हुन नसकेपछि कर्णालीको नेकपा संसदीय दलमा देखिएको विवाद सुर्खेतबाटै मिलाउनुपर्ने भएको छ । संसदीय दलले शुक्रबार बिहान ११ बजेका लागि बैठक आह्वान गरेको छ । प्रमुख सचेतक सीता नेपालीले बैठकका लागि असोज २६ गते नै सूचना पठाइएको र बिहीबार पुनः सबै सांसदलाई ‘बैठकबारे सम्झाइएको’ बताइन् । उनका अनुसार बैठकमा संसदीय दलमा पेस भएको मुख्यमन्त्रीसमेत रहेका दलका नेता महेन्द्रबहादुर शाहीविरुद्धको अविश्वास प्रस्तावमाथि छलफल हुनेछ । ‘पार्टी केन्द्रले समेत विवाद मिलाउन नसकेपछि संसदीय दलबाटै यसको निर्णय गरिनेछ,’ उनले भनिन्, ‘विवादित पक्षसँग छलफल गरी समस्या समाधानको पहल पनि गर्ने कोसिस गरेका छौं ।’
अविश्वास प्रस्ताव ल्याउन अगुवाइ गरेका पार्टीका प्रदेश सहइन्चार्ज यामलाल कँडेलनिकट सांसद गुलाबजंग शाहले भने पार्टी केन्द्रले सबै प्रक्रिया यथावत् राखेर काठमाडौं बोलाएकाले बैठक बस्न नसक्ने जिकिर गरे । उनले प्रमुख सचेतक नेपालीको पदीय हैसियत र बैठकको प्रक्रियामाथि वैधताको प्रश्नसमेत उठाए । ‘दुई अध्यक्षले मिलाउन नसकेको विवाद उहाँले कसरी मिलाउन सक्नुहुन्छ ?’ उनले भने, ‘यसले पार्टी एकतालाई थप जटिलतातिर धकेल्छ ।’
दलका प्रमुख सचेतक रहेका शाहलाई प्रस्ताव दर्ता भएकै दिन असोज २५ गते मुख्यमन्त्री शाहीले ‘काम सन्तोषजनक नरहेको’ भन्दै पदमुक्त गरी उनको ठाउँमा नेपालीलाई नियुक्त गरेका थिए । सांसद शाहले बैठक एकलौटी अघि बढे कर्णाली प्रदेशसभा विघटन भई राष्ट्रपति शासन लागू हुने जोखिमसमेत औंल्याए । संविधानको धारा २३२ (३) मा कुनै प्रदेशमा नेपालको सार्वभौमसत्ता, भौगोलिक अखण्डता, राष्ट्रियता वा स्वाधीनतामा गम्भीर असर पर्ने किसिमको कार्य भए राष्ट्रपतिले त्यस्तो प्रदेश मन्त्रिपरिषद्लाई आवश्यकताअनुसार सचेत गराउन, प्रदेश मन्त्रिपरिषद् र प्रदेशसभालाई बढीमा ६ महिनासम्म निलम्बन गर्न वा विघटन गर्न सक्ने उल्लेख छ । संविधानविद् विपिन अधिकारी भने बाह्य हस्तक्षेपबाट जोगाउने परिकल्पनासहित गरिएको उक्त धारा आन्तरिक मामिला, त्यसमाथि पार्टीभित्रको विवादका कारण लागू हुन नसक्ने बताउँछन् ।
कँडेलसहितका सांसदले मुख्यमन्त्री शाहीविरुद्ध संसदीय दलमा अविश्वासको प्रस्ताव बुझाएपछि कर्णालीमा नेकपाको विवाद सतहमा आएको थियो । असोज २७ गते अध्यक्षद्वयले अविश्वासको प्रस्तावसम्बन्धी प्रक्रिया जहाँको तहीं राखी काठमाडौं आउन निर्देशन दिएका थिए । तर काठमाडौंमा एक साता बस्दासमेत अध्यक्षद्वयले साझा निष्कर्ष सुनाउन सकेनन् । प्रधानमन्त्री ओली र कार्यकारी अध्यक्ष दाहालका सचिवालयले मंगलबार आपसमा बाझिने गरी छुट्टाछुट्टै प्रेस नोट जारी गरेका थिए । दुइटै प्रेस नोटमा ‘मुख्यमन्त्रीविरुद्धको अविश्वास प्रस्ताव फिर्ता गराउने’ साझा बुँदा छ । नेपालपक्षीय सांसद चन्द्रबहादर शाहीले शुक्रबारको बैठकमा सोही बुँदा कार्यान्वयन हुने बताए । ‘अरू विषयमा दुई जना अध्यक्षबीच नै असमझदारी छ । अध्यक्षबीच भएको महत्त्वपूर्ण समझदारी हामी कार्यान्वयन गर्नेछौं,’ उनले भने, ‘यसले पार्टी एकतालाई थप मजबुत गर्नेछ ।’ दाहाल–नेपाल समूहले अविश्वासको प्रस्तावलाई निर्णयार्थ प्रस्तुत गरी बहुमतका आधारमा निष्कर्षमा पुर्‍याउने योजना बनाएको छ । ‘अविश्वासको प्रस्ताव फिर्ता लिनेमा दुवै अध्यक्षको साझा धारणा रहेकाले यो निर्णय गर्न कुनै कठिनाइ हुने छैन,’ सांसद शाहीले भने, ‘अन्य जटिलता र समस्याबारे केन्द्रले थप निर्देशन देला ।’ शुक्रबारको बैठकमा ओली समूह सहभागी हुने सम्भावना छैन ।
नेपालनिकट ७ जना सांसदले हस्ताक्षर फिर्ता लिएपछि अविश्वासको प्रस्ताव अल्पमतमा परेको छ । प्रधानमन्त्री ओलीले एकलौटी रूपमा मन्त्रिपरिषद् पुनर्गठन गरेपछि दाहाल–नेपाल गठबन्धन झन् कसिलो बनेको छ । कर्णालीको सत्ता–राजनीतिमा नेपाल समूहको उपस्थितिलाई बलियो बनाउने गरी भएको गठबन्धनको सहमतिअनुसार नेपाल पक्षका सांसद कुर्मराज शाही सचेतक नियुक्त भइसकेका छन् । अविश्वासको प्रस्तावमाथि निर्णय भएपछि प्रदेश र केन्द्रको पार्टी कमिटीसँग समन्वय गरी मन्त्रिपरिषद् पुनर्गठनलगायतका प्रक्रिया सुरु गर्ने तयारी छ ।

 

समाचार

शपथमा लाठी हानाहान

- कान्तिपुर संवाददाता

वीरगन्ज (कास)– नेकपा पर्साको विन्दवासनी गाउँपालिका कमिटीको शपथग्रहण कार्यक्रममा बिहीबार दुई पक्षबीच झडप हुँदा ८ जना घाइते भएका छन् । घाइतेमध्ये एक जनाको अवस्था गम्भीर रहेको र तीन जना सामान्य उपचारपछि डिस्चार्ज भएका प्रहरीले जनाएको छ ।
विन्दवासनी–५ परसौनीभाठामा नेकपाको गाउँपालिका कमिटीको शपथग्रहण कार्यक्रममा असन्तुष्ट पक्षले आफूहरूलाई सहभागी नगराएको भन्दै विरोध जनाएका थिए । उनीहरूले कार्यक्रम स्थलमा प्रवेश नपाएपछि विवाद बढेको थियो । विवाद चर्केपछि लाठी र भाटा हानाहान भएको थियो । पर्साका डीएसपी मनोजित कुँवरले कार्यक्रमबारे पूर्वजानकारी नगराइएकाले त्यहाँ प्रहरी नपुगेको बताए । ‘झडपको खबर पाउनासाथ प्रहरी परिचालन गरिएको छ,’ उनले भने । लाठी प्रहारबाट टाउको फुटेका परसौनीभाठा निवासी मुकेश चौरसियाको स्वास्थ्य अवस्था गम्भीर रहेको उनले बताए । दुई पक्षबीच झडप भए पनि शपथग्रहण कार्यक्रम रोकिएको थिएन । पार्टी अध्यक्ष प्रभु हजराले दुःखदायी घटना भएको बताए । ‘विन्दवासनीमा गलत भएको छ,’ उनले भने, ‘दुई विशाल पार्टी मिलेर भएको एकतामा केही नयाँ मान्छे पनि आएका छन् । पार्टीमा अझै सिस्टम बसिसकेको छैन । एकताको सन्देश दिन आवश्यक छ ।’

समाचार

गाउँ पस्न पीसीआर रिपोर्ट अनिवार्य

- कान्तिपुर संवाददाता

पाल्पा (कास)– जिल्लाका केही स्थानीय तहले गाउँ प्रवेश गर्दा पीसीआर परीक्षण रिपोर्ट अनिवार्य गरेका छन् । पूर्वखोला र बगनासकाली गाउँपालिकाले ७२ घण्टाभित्रको पीसीआर रिपोर्ट अनिवार्य गरेका हुन् । दुवै स्थानीय तहले सीमा जोडिएका अर्को स्थानीय तहमा आवतजावत बन्द गर्ने निर्णय गरेका छन् । भारतलगायत तेस्रो मुलुक र मुलुककै विभिन्न स्थानबाट गाउँपालिका प्रवेश गर्दा कोरोना संक्रमण फैलिने भन्दै रिपोर्ट अनिवार्य गरिएको ती पालिकाको भनाइ छ ।
‘जतासुकै संक्रमणको त्रास बढेको छ,’ पूर्वखोला गाउँपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत ज्ञानुप्रसाद पनेरुले भने, ‘त्यसैले गाउँपालिका प्रवेश गर्दा पीसीआर रिपोर्ट चाहिने निर्णय भएको हो ।’ पछिल्ला केही दिनयता गाउँमा दसैं मनाउन भित्रने नागरिकको संख्या वृद्धि भएको छ । पूर्वखोलामा समुदाय स्तरमा संक्रमितको संख्या बढेको छ । गाउँ कार्यपालिकाको बैठकले गाउँपालिका र वडा कार्यालय सिल गरेको छ ।

समाचार

‘कोरोना खर्च सरकारले बेहोर्नुपर्छ’

- कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौं (कास)– कांग्रेस सभापति शेरबहादुर देउवाले कोभिड–१९ को परीक्षण र संक्रमितको उपचार खर्च बेहोर्न सरकारलाई माग गरेका छन् । उनले बिहीबार विज्ञप्ति जारी गर्दै कोभिड–१९ परीक्षण र उपचार खर्च नागरिक आफैंले गर्ने सरकारको निर्णय अलोकतान्त्रिक र असंवैधानिक भएको टिप्पणी पनि गरेका छन् । ‘अलोकतान्त्रिक निर्णय तत्काल खारेज गरी नेपाली नागरिकको स्वास्थ्य परीक्षणदेखि संक्रमितको उपचारसम्मका सबै काम निःसर्त, भेदभावबिना, निःशुल्क गर्ने व्यवस्था मिलाउन आग्रह गर्छु,’ विज्ञिप्तमा भनिएको छ ।
महामारीका बेला जनताको अभिभावकका रूपमा उभिनुपर्ने सरकारले झन् पीडा थप्ने काम गरेको देउवाको भनाइ छ । ‘कोभिड–१९ को परीक्षण र संक्रमित नागरिकले उपचारसमेत आफ्नै खर्चमा गर्नुपर्ने निर्णयले सरकार जनताप्रति संवेदनहीन, गैरजिम्मेवार, अनुत्तरदायी र कर्तव्य विमुख छ भन्ने देखिएको छ,’ उनले विज्ञप्तिमा भनेका छन् । संविधानले प्रत्येक नागरिकलाई राज्यबाट आधारभूत स्वास्थ्य सेवा निःशुल्क प्राप्त गर्ने, आकस्मिक स्वास्थ्य सेवावाट वञ्चित नगरिने, प्रत्येकलाई स्वास्थ्य सेवामा समान पहुँच हुने, सबै नागरिक कानुनको दृष्टिमा समान हुने, सामान्य कानुनको प्रयोगमा भेदभाव नगरिने र सबैलाई सम्मानपूर्वक बाँच्न पाउने अधिकार प्रत्याभूत गरेको उनले स्मरण गराएका छन् । ‘आधारभूत स्वास्थ्य सेवा निःशुल्क प्राप्त गर्नु नागरिकको संवैधानिक एवं कानुनी हक हो । सरकारले कुनै सर्तबिना यसको कार्यान्वयन गर्नुपर्छ,’ देउवाले भनेका छन् ।

Page 12
खेलकुद

गौतम बुद्ध क्रिकेट रंगशाला दसैंमा पनि निर्माण निरन्तर

‘रंगशालाको ३ सय ६० वटा पिलरमध्ये २ सय वटा पिलर ठड्याइसकिएको छ । साधारण प्यारापिटका रुपमा मैदानको पश्चिम (स्ट्यान्ड ए) र पूर्व (स्ट्यान्ड बी) को पिलर निर्माण लगभग सकिएको छ’
- कुशल तिमल्सिना,रमेशकुमार पौडेल

३ अर्ब अनुमानित लागतको महत्त्वाकांक्षी परियोजना जनस्तरबाट अभियान सञ्चालन गरी निर्माण गर्ने लक्ष्यमा अघि बढेको धुर्मुस–सुन्तली फाउन्डेसनले चितवनको भरतपुरमा गौतम बुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट रंगशालाको काम दसैंमा पनि नरोकिने भएको छ ।
कोरोना महामारीपछि देशव्यापी लकडाउनका बाबजुद रंगशाला निर्माण कार्य जारी राखेको फाउन्डेसनले दसैंमा कामदारकै चाहनाअनुसार काम जारी राख्न लागिएको फाउन्डेसनका अध्यक्ष कलाकार सीताराम कट्टेलले जानकारी दिए ।
‘वैशाखको २० गतेदेखि ३० जना कामदारबाट निर्माणको काम पुनः सुरु गरेका हौं । साउनदेखि करिब २ सय जना र अहिले २ सय ३३ जना मजदुर कार्यरत छन्,’ अध्यक्ष कट्टेलले भने, ‘अहिलेको परिस्थिति र निर्माणकार्यको अवस्थालाई मध्यनजर राख्दै सबैसँग प्रतिक्रिया माग्दा धेरैजसोले रंगशाला उभ्याएर मात्रै घर जाने र आफूहरूका लागि यही नै चाडपर्व भएको बताएपछि काम सञ्चालन गर्न लागिएको हो ।’ रंगशालामा काम गर्ने सबै मजदुर तथा कर्मचारीहरूलाई टीका लगाएर यहीं दसैं मनाउने धुर्मुसले बताए ।


गत वर्षको मंसिर १ देखि मुख्य रंगशाला निर्माणको काम सुरु भएको हो । सुरुआतमा २२ लाख लिटरको ड्रेन निर्माण र प्यारापिटको पिलरको फाउन्डेसन तयार गर्न फागुनसम्मको समय लाग्यो । चैत महिना लकडाउनका कारण काम सञ्चालन हुन नसके पनि वैशाखयता रंगशालाको पूर्व (स्टान्ड बी) र पश्चिम (स्टान्ड ए) मोहडामा रहने प्यारापिटको काम सुरु गरिएको हो । यो प्यारापिट ३० हजार दर्शक क्षमताको हुनेछ ।
रंगशालाको ३ सय ६० वटा पिलरमध्ये २ सय वटा पिलर ठड्याइसकिएको छ । स्टान्ड ए मा सबै पिलर (१ सय ३५ वटा) राखिसकिएको छ । यहाँ ढुंगाको वालको काम सुरु भएको छ । स्टान्ड बिमा ६५ वटा पिलर उठेको छ र बाँकीको काम अन्तिम चरणमा पुगेको छ ।
परियोजना व्यवस्थापक जनार्दन शर्माका अनुसार रंगशालाको दुई स्टान्डको जगको ढलानमा ६० प्रतिशत काम सम्पन्न भएको छ । त्यस्तै टाइबिमको काम १३ प्रतिशत सकिएको छ । मैदानको काम यसअघि नै ८५ प्रतिशत सम्पन्न भइसकेको छ । कोरोना भाइरसको बढ्दो संक्रमण, आवश्यक मालसामग्रीहरूको अभाव, कामदारहरूको समस्या, बर्खा र निरन्तरको झरीका बावजुत पनि रंगशालाको काम अघि बढाइएको फाउन्डेसनका अध्यक्ष कट्टेलले बताए । ‘कोरोना भाइरसका कारण देखाउँदै धेरैजसो विकास आयोजनाहरूको काम प्रभावित भएका छन्, तर यो राष्ट्रिय गौरवको परियोजनामा भने निरन्तर काम भइरहेको छ,’ कट्टेलले भने ।
२०७५ साल माघ १६ गते राष्ट्रिय सभागृहमा बृहत् घोषणासभा आयोजना गरी रंगशाला निर्माण अभियान सुरु गरिएको हो । रंगशाला निर्माणको सामाजिक अभियानमा जोडिएर बोलकबोल भएका रकमहरू समयमै उठेको भए रंगशाला निर्माणको कार्यप्रगति अझै धेरै हुन सक्थ्यो । तर काम भएको दिनको गणना गर्ने हो भने पनि धेरै प्रगति भएको कट्टेलले जानकारी दिए ।
रंगशाला निर्माणमा अहिलेसम्म २४ करोड १४ लाख ६० हजार रुपैयाँको आर्थिक स्रोत जुटेको छ । निर्माणमा असोज मसान्तसम्म ३० करोड ५५ लाख १२ हजार
रुपैयाँ खर्च भएको फाउन्डेसनका आर्थिक प्रशासन प्रमुख मुक्ति तिमल्सिनाले जानकारी दिए । यसो हुँदा फाउन्डेसन अझै ६ करोड ४० लाख ५२ हजार रुपैयाँ ऋणमा छ ।
सरकारी तवरबाट रंगशालालाई वाग्मती प्रदेश सरकारबाट तीन करोड, भरतपुर महानगरपालिकाबाट २ करोड, हेटौंडा उपमहानगरपालिकाबाट ३० लाख रकम सहयोग भएको छ । अन्य केही स्थानीय तहले बालुवा, ढुंगा र गिट्टी सहयोग गरेका छन् । रंगशाला निर्माणमा खर्च भएको ठूलो हिस्सा जनस्तरबाट प्राप्त सहयोग नै रहेको फाउन्डेसनले जनाएको छ । रंगशालाका लागि गएको माघमा लगाइएको बृहत् धनधाञ्याचल महोत्सवबाट ८ करोड ४६ लाख ३० हजार नगद संकलन भएर काम अघि बढेको थियो ।

खेलकुद

साख्तरसँग रियल घरमै पराजित

- कान्तिपुर संवाददाता

लन्डन (रोयटर्स)– साख्तर डोनेस्कले युरोपेली च्याम्पियन्स लिगको समूह ‘बी’ को सुरुआती लिग चरणको खेलमा बुधबार रियल म्याड्रिडमाथि स्तब्धपूर्ण ३–२ को जित निकालेको छ । कोरोना भाइरस संक्रमणका कारण साख्तरले आफ्ना १० खेलाडी गुमाएको स्थितिमा पनि बर्नाबाउमा यो प्रसिद्ध जित निकाल्न सफल भएको हो । पहिलो हाफमै साख्तर अविश्वसनीय रूपमा ३–० ले अगाडि रहेको थियो । त्यसमा टेटे र मनोर सोलोमनले गोल गरे भने एक गोल राफेल भारानेको नाममा आत्मघाती रह्यो ।
जिनेदिन जिदानको टिमका लागि लुका मोडरिचले पहिलो गोल गरेयता बैकल्पिक भिनिसिय जुनियरले अर्को गोल फर्काए । खेलपछि हारको सबै जिम्मेवारी प्रशिक्षक जिनेदिन जिदानले लिने पनि बताए । उनले भने, ‘हामीले निकै खराब महसुस गरिरहेका छौं । साख्तरको पहिलो गोलदेखि नै हाम्रा खेलाडीले एकपछि अर्को भुल गरे । खेलाडीमा आत्मविश्वासको पनि कमी देखियो । रियलले आजको खेलमा खेलेको भनेको दोस्रो हाफमा मात्र हो । हाम्रो लागि आज खराब खेल र उत्तिकै खराब दिन रह्यो ।’
रियलले चार दिनको अन्तरमा घरमा हार बेहोरेको यो दोस्रो खेल हो । यसअघि स्पेनी ला लिगामा रियल काडिजसँग पनि पराजित रहेको थियो । जिदानले भने, ‘हामीले लगातार दुई खेलमा खराब खेल्यौं । अब हाम्रो ध्यान अर्को खेलका लागि तयारी गर्नु हो । अहिलेसम्म जे जस्तो भयो, त्यो सबैको जिम्मेवारी लिन म तयार छु ।’ रियलको अबको खेल लिगमा बार्सिलोनाविरुद्ध ‘एल क्लासिको’ रहेको छ र त्यस अगाडि टिममा सुधार आवश्यक रहेको पनि जिदानले माने ।
दिनका अन्य खेलमा भने ठूला टिम विजयी रहे । विन्गर किंग्सली कोमनले दुई गोल गर्दै अर्को गोलमा अवसर सिर्जना गरेपछि डिफेन्डिङ च्याम्पियन बार्यन म्युनिकले एट्लेटिको म्याड्रिडलाई ४–० ले हरायो । समूह ‘ए’ मा प्राप्त यस जितपछि बायर्नले प्रतियोगितामा लगातार १२ औं जित निकाल्यो । खेलको सुरुदेखि नै बायर्नले प्रभावशाली खेलेको थियो र यसक्रममा एटलेटिको कमजोर देखिएको थियो । जितपछि बायर्न प्रशिक्षक ह्यान्सी फ्लिकले आफ्ना खेलाडीको प्रशंसा गरे ।
उनले भने, ‘आजको खेलमा हाम्रो प्रदर्शन वास्तवमै राम्रो रह्यो । एटलेटिकोविरुद्ध खेल्नु सजिलो थिएन् । त्यसैले पनि आजको जित बढी महत्त्वपूर्ण रह्यो । म टिमको प्रदर्शनमा वास्तवमै खुसी छु ।’ बायर्नका लागि लियोन गोरेटज्का र कोरेन्टिन टोलिसोले पनि गोल गरे । कोरोना भाइरस संक्रमणको महामारीबीच अगस्तमा च्याम्पियनस लिगको उपाधि जितेको बायर्न लगातार राम्रो लयमा रहेको छ र उसले सन् २०२० मा मात्र पाँच उपाधि जित्न जितेको छ ।
लिभरपुलले भने आयाक्सको घरमा १–० को जित निकाल्यो र यसमा चोटग्रस्त खेलाडीको समस्याबाट गुज्रिरहेको लिभरपुल डच भूमिमा भाग्यमानी रह्यो र उसका लागि समूह ‘डी’ को खेलमा निकोलस टागलिफिकोले आत्मघाती गोल गरे । लिभरपुलले फाबिनोलाई मिडफिल्डरबाट तल झारेर सेन्ट्रल डिफेन्डरको भूमिकामा खेलाएको थियो र उनले त्यसमा पूर्णतः न्याय पनि गरे । चोटग्रस्ट भर्जिल भान डाइकको स्थानमा फाबिनोले उत्कष्ट प्रदर्शन गरे ।
लिभरपुल व्यवस्थापक योर्गन क्लोपले खेलपछि प्रतिक्रिया दिए, ‘यो जितमा हाम्रो प्रदर्शन ठीक रह्यो । हामीले निकै राम्रो फुटबल खेल्यौं भनेर दाबी गर्नु आवश्यक छैन । तर खेलाडीले जितका लागि भने पक्कै पनि संघर्ष गरे ।’ लिभरपुलको इंग्लिस प्रिमियर लिग प्रतिद्वन्द्वी म्यानचेस्टर सिटीले भने एक गोलले पछाडि रहेको स्थितिबाट एफसी पोर्टोलाई ३–१ ले पन्छायो । समूह ‘सी’ को इतिहासमा भएको खेलमा पोर्टोले लुइस डियाजको गोलले अग्रता लिएको थियो । तर त्यसयता सिटीका तर्फबाट सर्जियो एगुरोले बराबरीका लागि पेनाल्टीबाट पहिलो गोल गरे । यो च्याम्पियनस लिगमा उनको ४० औं गोल रह्यो ।
त्यसपछि पेप ग्वार्डिओलाको सिटीका लागि इकाय गुन्डोगन र फेरान टोरेसले गोल थपे । अन्य खेलमा ओलम्पियाकोजले मार्सेलाई १–० र एटलान्टाले मिडटिजल्यान्डलाई ४–० ले हरायो । यस्तै साल्जबर्ग र लोकोमोटिभ मस्को तथा इन्टर मिलान र मुन्छेनग्लाडबाख बीचको खेल समान २–२ को बराबरीमा टुंगियो ।