You internet speed is slow. Switch to text view mode

Switch
epaper logo
ST

Last Login:
Logout
+
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
चिठी

चिठी

इमेलबाट

‘नारी’ मेरो प्रिय पत्रिका हो । पत्रिकाको माघ अंक समयमै हात पर्‍यो । यसको कभर फोटो निकै आकर्षक लाग्यो । नारीले सधै सेलिब्रेटी भन्दा पनि यस्तै फिगरलाई कभरमा समावेश गरे राम्रो हुने थियो ।
सरोजा श्रेष्ठ, भक्तपुर

‘नारी’ मासिकको माघ अंकमा प्रकाशित सर्वोच्च अदालतकी प्रथम महिला प्रधानन्यायाधीश सुशीला कार्कीसँगको कुराकानी उत्कृष्ट र समय सान्दर्भिक लाग्यो । पत्रिकाले यस्तै सान्दर्भिक सामग्री प्रस्तुत गर्दै जाओस् । शुभकामना ।
संरचना शर्मा, बानेश्वर

म ‘नारी’ मासिकको नियमित ग्राहक हुँ । यसमा प्रकाशित सामग्रीहरू मलाई समय सान्दर्भिक लाग्छन् । पत्रिकाले महिलाका विषयलाई प्राथमिकताका साथ प्रस्तुत गर्दै आएको छ । यसमा दुईमत छैन । यसले युवा प्रतिनिधिको विचारलाई पनि समेट्न सकोस् ।
इन्दिरा श्रेष्ठ, दमौली

 

फेसबुकबाट 

महिनावारीः प्राकृतिक प्रक्रिया
महिनावारीका बेला शरीरबाट फोहोर रगत निस्केपछि सफा हुन्छ भन्ने धारणा कतिपयको छ । यसलाई अर्को तरिकाले हेर्नु आवश्यक छ । महिनावारी भएका महिलालाई छुनुहुँदैन, बिटुलो हुन्छ भन्ने धारणा अहिले पनि समाजमा व्याप्त छ । यस्तो बेला छाउपडीमा राख्नुपर्छ, छोएको खानुहुँदैन भन्ने मान्यता पनि कायमै छ । महिलालाई गोठतिर पनि राखेको पाइन्छ । यस्तो बेलामा सर्पले डसेर धेरै महिलाको मृत्युसमेत भएको छ । यी कुरामा परिवर्तन गर्नुपर्छ । गोठमा सुत्दा सरसफाइ हुन पाउँदैन । महिनावारीका बेला शरीर सफा गर्नु जरुरी छ । आरामदायी ठाउँमा बस्नुपर्छ । फोहोर, चिसो ठाउँमा बस्न दिनुहुँदैन । यससम्बन्धी गलत धारणालाई परिवर्तन गर्नु आवश्यक छ । महिनावारी अछूत होइन, यो शरीरमा आउने परिवर्तन हो भनेर बुझ्नु जरुरी छ ।
यहाँ महिनावारी अस्वाभाविक हो, मैलो हो, अशुभ हो भन्नेहरूको कमी छ र यहाँ ? म हुनुको अर्थ नै एउटी आमा महिनावारी हुनु हो भन्ने हेक्का नभएकाहरूले म आकाशबाट खसें कि जमिनबाट पलाएँ भनेर त्यो ठाउँको खोजी गर्दै बस्छन् रे ।
हिमालयन यति

बालश्रम रोजगार होइन
कुनै पनि बालबालिका इच्छाले होइन, बाध्यता र अभावलाई पूरा गर्न श्रममा लाग्नुपर्ने देखिएको छ । उनीहरूको उमेरले नै उनीहरूलाई श्रम गरेर बाँच भन्दैन ।
आफ्नो परिचयसमेत राम्ररी खुलाउन नसक्ने उमेरका बालबालिकाको काँधमा कामको जिम्मेवारी थोपरिएको हुन्छ । बालबालिकालाई क्षमताभन्दा पनि बढी असर पुर्‍याउने काम गराएर उनीहरूको अधिकार हनन् गरिएको छ । त्यसलाई बालश्रम भनिन्छ । यसले उनीहरूलाई मानसिक, सामाजिक र
शारीरिक रूपमा असर पारिरहेको हुन्छ ।
सत्य हो ।
अप्पु ए डी

चिठी

माया के हो ?

नेपाली समुदायमा मायालाई प्रेम वा लभ भनेर बुझिन्छ । भारतीय समुदाय र गीतामा मायालाई मिथ्या, भ्रम भनेर बुझिन्छ । क्रिश्चियन समुदायमा मायालाई ‘लुसिफर’ भनेर बुझिन्छ । ‘लुसिफर’ हो त ईश्वर कै सन्तान, जो धैरै सुन्दर हुन्छ र यही घमण्डमा ऊ ईश्वर यानि आफ्नै पिताविरुद्ध उत्रिन्छ । युद्धमा हारेपछि ऊ पृथ्वीमा फालिन्छ र उसले सैतानको संज्ञा पाउँछ, जसको युद्ध ईश्वरसँग अहिले पनि निरन्तर चलिरहेछ ।
बुद्धका तीन आँखा जसलाई करूणा, दया र ज्ञानको प्रतीक मानिन्छ । माया यहाँ पनि कतै छैन । बुद्ध धर्ममा पनि मायालाई मोह भनिन्छ जसले मुक्तिको बाटो रोक्ने काम गर्छ । योग विज्ञानमा पनि ध्यानको अन्तिम अवस्था यानि समाधि, जुन परमात्माको अवस्था हो, यो अवस्था प्राप्त गर्न सांसारिक माया–मोह त्याग्नुपर्ने हुन्छ । यानि त्यो अवस्था स्वतः मायाबाट मुक्त हुन्छ जसलाई नै समाधि यानि परमानन्द परमात्मा भनिन्छ । ज्योतिष विद्यामा पनि माया, भौतिक संसार, सुन्दरता यी सब शुक्र ग्रहको भागमा आउँछन् । शुक्र जसलाई हिन्दू ग्रन्थमा दैत्यगुरु शुक्राचार्य भनिन्छ, दैत्य शब्द यहाँ नोट गर्न जरूरी छ ।
प्राचीन युनानी सभ्यतामा पनि शुक्र ग्रहलाई अत्यन्त सुन्दर ग्रहको उपनामले चिनिन्छ । यानि प्रेम र सौन्दर्यकी देवी भनिन्छ, यहाँनिर शुक्रले ‘लुसिफर’ को कहानीतिर ईशारा गर्छ, किनभने ‘लुसिफर’ पनि सुन्दरताकै प्रतीक मानिन्छ ।
विभिन्न समुदायले मायालाई जसरी बुझेपनि निष्कर्ष भने एउटै निस्किन्छ । तपार्इं हामी जुन माया–प्रेमका लागि दुनियाँभरको कुरा गर्छौं । जुन माया–प्रेममा डुब्न पाउँदा आफूलाई महान् सम्झन्छौं, त्यो माया अरू केही नभई ब्रह्माण्डको नकारात्मक ऊर्जा हो । यसलाई त्याग्न सके मात्र ईश्वरीयऊर्जा उत्पन्न हुन्छ । यसकारण ईश्वरको अर्थ नै संन्यास हुन आउँछ । सच्चा संन्यासीलाई सत्ययुगदेखि केही यताका युगसम्म राजाभन्दा बढी मानिन्थ्यो किनभने उनको ऊर्जा परमात्माको नजिक पुगिसकेको हुन्छ, यानि ब्रह्माण्डको अन्तिम गन्तव्यसम्म पुगिसकेको हुन्छ जुन गन्तव्यसम्म हामी सबैलाई पनि पुग्नै छ । जसरी एउटा समुद्रमा खोलानाला सबै आफैं मिल्न आउँछन्, हाम्रो अस्तित्व र परमात्माको अस्तित्वले पनि यसरी नै काम गर्छ ।
अन्ततः माया जो ईश्वरको विपरीत काम गर्छ, जसको उद्देश्य हो ब्रह्माण्ड समाप्त गर्नु, यानि केही नरहनु, स्वयं समाप्त हुनु । यसकारण मायाको अर्थ आफैंलाई मेटाउनु हो ।
माया नकारात्मक ऊर्जामा पर्ने हुनाले नै तपाईंले माया गरेर कहिल्यै खुसी पाउन सक्नु भएन, चाहे त्यो अरूलाई माया गरेर होस् वा आफैलाई र आफ्नो शरीरलाई गरेर होस् । अन्ततः सधै निराशाजनक नै रह्यो । त्यो पूर्णता पाउनु भएन जीवनमा जुन तपाईंको अन्तरात्माले पृथ्वीमा जन्म लिएदेखि खोजिरहेछ । किनभने नकारात्मक अशुद्धतामा पूर्णता पाइँदैन यानि पूर्णता भेट्न सकिँदैन । ब्रह्माण्डले नकारात्मक ऊर्जा एवं अशुद्धिलाई तपाईंबाट निकालेर फाल्न चाहन्छ । तपाईंलाई फिल्टर गरेर शुद्ध ऊर्जा बनाउन चाहन्छ जुन ऊर्जालाई नै हामी आमभाषामा ईश्वर, परमात्मा आदि भन्छौं । किनभने अन्ततः यही ऊर्जा हो जसले गर्दा ब्रह्माण्ड जीवित छ ।
- स्विजा स्वाँर, अध्यात्मवादी दार्शनिक

Page 11
स्वास्थ्य

बालबालिकामा आँखाको समस्या

- नारी संवाददाता

डा.संगीता श्रेष्ठ
बाल नेत्र रोग विशेषज्ञ, नेत्राधाम आई केयर सेन्टर प्रा.लि, कुपण्डोल


बालबालिकाको आँखाको विकास जन्मिएदेखि ८-१० बर्ष सम्म निरन्तर भइरहन्छ । यो अवधिमा उनीहरु विभिन्न आँखको समस्याबाट ग्रसित हुन सक्छ्न । आँखाको उपचार समयमा नभए उनीहरुको दृष्टिमा असर पर्नसक्छ । समयमै उपचार गरे बालबालिकाको दृष्टि बचाउन सकिन्छ ।बालबालिकाहरुमा देखिने केही समस्या यहाँ उल्लेख छ ।

दृष्टिदोष
बालबालिकाको आँखा धमिलो हुनुलाई दृष्टिदोष भनिन्छ । यो टाढाको वा नजिकको दुवै हुनसक्छ । यसको
पहिचान गरी चश्माको प्रयोग नगरे आल्छी आँखा समस्या आउन सक्छ । यसैले बालबालिकाहरुले नजिकै
बसेर खुम्चाएर टिभी हेरेमा तत्कालै जाँच गराइ चश्मा लगाउनुपर्छ ।

अल्छी आँखा
कुनै कारणले दृष्टि कमजोर छ (दृष्टिदोष,डेढोपान,मोतिबिन्दु) र समयमै उपचार नभए अल्छी आँखको समस्या निम्त्याउँछ । जब बालबालिकाहरुको दृष्टि कम भएको आँखाको समयमा नै उपचार हुँदैन तबा त्यो आँखको पर्दाले काम गर्न छोड्छ अथवा अल्छी हुन जान्छ, जसले गर्दा दृष्टि सुधार हुँदैन यस्तो अवस्थालाई अल्छी आँखा भनिन्छ । यसको उपचार सानो उमेरमा जती सजिलो हुन्छ उमेर वढ्दै गएपछी उति नै गर्हो हुन्छ । त्यसैले समय-समयमा आँखा जँचाउन जरुरी हुन्छ ।समयमै विशेषज्ञको सल्लाह लिनुपर्दछ ।

डेढोपन
डेढोपन भएका बालबालिकामा अल्छी आँखा वा दृष्टिदोष समस्या हुनसक्छ । समयमै उपचार गरे दृष्टि बचाउन सकिन्छ । डेढोपन चश्मा वा आँखा व्यायाम (आर्थोप्टिक पुन: स्थापना) वा Strabismus शंल्य चिकित्साद्वारा उपचार गर्न सकिन्छ ।

सेतोपन देखिने
आँखाको बीचको सानो नानीमा सेतोपन देखिनु पनि ठुलो समस्या हो । यो मोतिबिन्दु वा कहिलेकाहीँ आँखाको क्यान्सरको पहिलो लक्षण हुनसक्छ । यस्तो देखिए तुरुन्त नेत्र रोग विशेषज्ञलाई देखाउनुपर्छ ।

आँखाबाट आँसु बगिरहने
नवजात शिशुहरुको आँखामा आँसुको नली बन्द हुने समस्या धेरै देखिन्छ । त्यसो हुँदा आँसु बगिरहने वा चिप्रा लाग्ने समस्या हुनसक्छ । यस्तो भएमा आँखका डाक्टरसँग सल्लाह लिनुपर्ने हुन्छ ।

रातो हुने
आँखाको सेतो भाग रातो हुने वा चिप्रा लाग्ने समस्यालाई आँखा पाक्ने रोग भनिन्छ । यो रोग देखिएमा डाक्टरलाई देखाएर औषधि लगाउनुपर्छ । यी त केही साधारण समस्याहरु हुन । बालबालिकालाई अरु केही नभएमा पनि स्कुल पर्ना गर्नुअघि एकपल्ट आँखा जाँच गराउँदा धेरै समस्याबाट बच्न सकिन्छ । त्यसपछि वर्षको एकपटक आँखा जाच गराइरहनु उपयुक्त हुन्छ ।

Our Services :

- Computerized Eye Checkup
- Diabetes Eye Care and Tretments
- Ocular Trauma Diagnosis and Management
- Digital Retinal Photography and Retina Scan (OCT)
- LASER Therapy (American Diode Green Laser)
- Retina Surgery with (MIVS)
- CATARACT Surgery with 1.8 and 2.2 mm Micro-incision (MICS)
- Glaucoma Diagnosis and treatment
- Oculoplasty and ocular oncology services
- Pediatric ophthalmology

Page 12
विदेश

मृत घोषित महिला संघर्षमा

- नारी संवाददाता

फ्रान्सेली महिला जेनी पाउचेनको आधिकारिक कागजातमा मृत्यु भैसकेको छ । तर उनी आफू जीवितै रहेको प्रमाणित गर्न चार वर्षदेखि संघर्षरत छिन् ।
५८ वर्षीया जेनी फ्रान्सको लोरे क्षेत्रस्थित सेन्ट जोसेफ गाउँमा बस्छिन् । उनी हरेक दिन त्रासका कारण घरबाहिर निस्किन डराउँछिन् । ऋण चुक्ता नगरेको भन्दै उनको कार पनि लिलाम भैसकेको छ । अब घरका फर्निचरहरू पनि लिलाम हुने डर छ । आफ्ना पति तथा छोरासँग उनको संयुक्त बैंक खाता छ । तर सरकारी कागजातमा जेनीको मृत्यु भैसकेकाले बैंक खातामा पैसा भए पनि त्यो उनले चलाउन पाएकी छैनन् । सन् २०१७ मा त्यहाँको एक अदालतले उनलाई मृत घोषित गरेको थियो । जेनीले पहिले काम गर्ने गरेको सफाइ कम्पनीसँगको कानुनी लडाइँको फलस्वरूप अदालतले उनलाई मृत घोषित गर्‍यो । २० वर्षअघि जागिर गुमाएकी उनले कम्पनीबाट क्षतिपूर्तिको माग गर्दै मुद्दा हालेकी थिइन् । तर उक्त मुद्दामा फैसला गर्ने क्रममा लियोनस्थित पुनरावेदन अदालतमा भएको त्रुटिका कारण उनी कम्पनीका मृत कर्मचारीको सूचीमा परेकी छन् । अदालतले सुनुवाइका क्रममा जेनी र उनका कुनै पनि साक्षी तथा आफन्तलाई अदालतमा नबोलाएकाले यस्तो गम्भीर त्रुटि भएको बताइएको छ । जेनीका वकिलले चार वर्षअघिको उक्त गम्भीर त्रुटियुक्त फैसलाको माग गर्दै अदालतमा निवेदन दिएका छन् । आफ्नो वकालत जीवनमा यस्तो घटना पहिलो पटक भएको ती वकिलको भनाइ छ ।

Page 13
समाचार

प्याडले बढायो आत्मसम्मान

- नारी संवाददाता

आर्थिक वर्ष २०७६/७७ को बजेटमा परेको सामुदायिक विद्यालयका छात्राहरूलाई निःशुल्क स्यानिटरी प्याड वितरण गर्ने कार्यक्रमले निकै चर्चा बटुलेको छ । सरकारको नीति तथा कार्यक्रममा समेत परेको उक्त विषयले महिनावारी भएका बेला विद्यालयमा अनुपस्थित हुने छात्राहरूको संख्यामा उल्लेखनीय सुधार ल्याउने अपेक्षा धेरैले गरेका छन् । छात्रालाई निःशुल्क स्यानिटरी प्याड वितरण गर्ने विषयले गरिब र पींधमा रहेका समुदायका चेलीबेटीहरूको आत्मसम्मान बढाउनुका साथै समाजमा सकारात्मक परिवर्तन प्रवाह गर्न मद्दत पुगेको छ । साथै, उक्त बजेटमा गर्भवती सेवा लिने र स्वास्थ्य संस्थामा सुत्केरी हुनका लागि दिइँदै आएको यातायात खर्च दोब्बर गरिएको छ ।

 

 

समाचार

बढ्दो बलात्कार

- नारी संवाददाता

नेपालमा दैनिक ६/७ जना बलात्कार तथा जबर्जस्ती करणीको सिकार हुने गरेको प्रहरीको तथ्यांकले देखाएको छ । यो तथ्यांक नेपाल प्रहरीमा उजुरी आएपछिको हो । प्रहरीले पीडितका उजुरीका आधारमा यो तथ्यांक तयार पारेको हो । तथ्यांकअनुसार वर्ष २०७५/७६ मा दुई हजार पाँच सय ७० वटा बलात्कार तथा जबर्जस्ती करणीका घटना भएका छन् । २०७६/७७ मा दुई हजार चार सय ४९ वटा बलात्कारका घटना भएका छन् । यी दुई आर्थिक वर्षको तथ्यांकले नेपालमा दैनिक सरदर ६ देखि ७ जनामाथि बलात्कार तथा जबर्जस्ती करणीका घटना भइरहेको देखिन्छ ।

विदेश

सुचीको साहस

- नारी संवाददाता

म्यान्मारको सेनाले मुलुकलाई आफ्नो नियन्त्रणमा लिनुअघि नेतृ आङ सान सुचीसहितका नेतालाई पक्राउ गर्‍यो । सुचीको सरकार र सेनाबीच विवादित चुनावलाई लिएर द्वन्द्व बढिरहेका बेला म्यान्मारमा सैन्य ‘कू’ भएको छ । गत नोभेम्बरमा सम्पन्न निर्वाचनमा सुचीको नेसनल लिग फर डेमोक्रेसी (एनएलडी) ले सरकार गठनका लागि पर्याप्त स्थानमा विजय प्राप्त गरेको थियो । अघिल्लो महिना नवनिर्वाचित संसद्को पहिलो सत्र बस्नुअघि सेनाले ‘निर्वाचनमा धाँधली’ भएको भन्दै सत्ता सेनाप्रमुखलाई सुम्पन लागेको बताएको थियो । सुचीले आफ्ना समर्थकहरूलाई ‘यो अस्वीकार गर्न’ र ‘कूविरुद्ध प्रदर्शन’ गर्न भनेकी छन् । सन् २०११ मा म्यान्मारमा प्रजातान्त्रिक सुधार हुनुअघि सेनाले शासन चलाएको थियो । सन् २०१५ मा दशकौंपछि खुला प्रतिस्पर्धाबाट पहिलो निर्वाचनमा सुचीले उल्लेख्य मतसहित जितेर सत्तामा पुगेकी थिइन् । बौद्ध धर्मावलम्बीको बाहुल्य भएको देशमा उनी व्यापक रूपमा लोकप्रिय छिन् ।

Page 14
आजकी नारी

युद्धकलामा साधिका

- नारी संवाददाता

साधिका थापा नेपाली सेनामा प्रतिविद्रोह तथा जंगल युद्धकला प्रशिक्षण लिने प्रथम महिला सैनिक बनेकी छन् ।
यो प्रशिक्षण सेनाको प्रतिविद्रोह तथा जंगल वारफेयर शिक्षालयमा गत कात्तिक १८ देखि माघ ६ गतेसम्म सञ्चालन भएको थियो । तीन महिनासम्म चल्ने अत्यन्तै कठिन तालिमका रूपमा लिइएको उक्त प्रशिक्षणमा जंगल नेभिगेसन, धराप निर्माण गर्ने, जंगलमा बाँच्ने तरिका तथा सर्पदंश व्यवस्थापनलगायत विभिन्न सैनिक सीपहरू सिकाइएको थियो ।

आजकी नारी

महिला पुजारी

- नारी संवाददाता

‘कुनै पनि महिलालाई पुजारी नियुक्त गर्ने नियम गुठी संस्थानमा रहेनछ । पुर्खाले गर्दै आएको पूजाआजा परम्पराको अधिकार सधैं छोरालाई मात्र दिइन्थ्यो । आज मैले यो परम्परामाथि विजय हासिल गरें । मेरा पुर्खा धेरै खुसी भएको हुनुपर्छ ।’ यी शब्दहरू सहनशीला शर्मा झाका हुन् । उनले आफ्नो खुसी यसरी ट्वीटरमार्फत सेयर गरिन् ।
सनातन हिन्दू धर्ममा पुजारी छोरा नै हुनुपर्ने मान्यता छ । यही मान्यतालाई तोड्दै उनी मन्दिरमा पुजारी भएकी छन् । गुठी संस्थान शाखा कार्यालय कालमोचनले बिहीबार उनलाई असन अन्नपूर्ण नारायण मन्दिरको पुजारीमा नियुक्त गरेको हो । अन्नपूर्ण नारायण गुठीद्वारा गरिने पर्वपूजाअन्तर्गत असनको कृष्ण, कुमारी र अन्नपूर्ण मन्दिरको वार्षिकी पूजाका लागि उनी नियुक्त भएकी हुन् । उनको नियुक्ति भएसँगै दुई दशकयता रोकिएको कृष्ण जन्माष्टमी पूजा, दसैंको एकादशी र नवमीमा गरिने कुमारी र अन्नपूर्ण पूजा निरन्तर चल्ने भएको छ । सानैदेखि धार्मिक कार्यमा रुचि भएकी सहनशीलाले पुजारी हुन आठ महिनाअघि पहल गरिरहेकी थिइन् ।

आजकी नारी

मुम्बईमा पुरस्कृत उरुषा

- नारी संवाददाता

नेपाली मोडल तथा अभिनेतृ उरुषा पाण्डेले भारतमा ‘एफएमबीएएफ ग्लोबल एक्सिलेन्स अवार्ड २०२०’ अवार्ड जितेकी छन् । उत्कृष्ट फेसनेबल मोडल तथा बलिउडकी उदीयमान अभिनेतृ भन्दै उनलाई यो अवार्डले सम्मान गरिएको हो । अवार्ड समारोह मुम्बईको अन्धेरीस्थित मुक्ति कल्चर हबमा आयोजना गरिएको थियो । बलिउडका विभिन्न कलाकारसहित उरुषा पनि पुरस्कृत भएकी हुन् । फिल्म, मिडिया, बिजनेस, एकेडेमी एण्ड फेसनका क्षेत्रमा उत्कृष्ट कार्य गर्ने व्यक्तित्वलाई ‘एफएमबीएफए’ अवार्ड दिने गरिएको छ ।
करिब दुई वर्षदेखि उनी मुम्बईमा संघर्षरत छिन् । उनले धेरै फिल्म, सर्ट फिल्म, म्युजिक भिडियो तथा विज्ञापनहरूमा अभिनय गरिसकेकी छन् । हालै मात्र उनले अभिनय गरेको ‘हू इज सी’ शीर्षकको हलिउड चलचित्र प्रदर्शनरत छ । उनी हलिउडकै आगामी चलचित्र ‘द ग्यादरिङ’ मा पनि अनुबन्ध भैसकेकी छन् ।

Page 15
समाचार

श्रद्धाञ्जली : भागरथी

- नारी संवाददाता

निर्मला पन्त हत्याकाण्डपछि पश्चिम नेपालमा उस्तै प्रकृतिको अर्को घटना भएको छ । बैतडी, दोगडाकेदार–७ चडेपानीकी भागरथी भट्टको बलात्कारपछि हत्या भएको छ । ‘हत्यारालाई छिटो पत्ता लगाई कडा कारबाही गर्नुपर्छ,’ भागरथीकी आमा दूरा भट्टले भनिन् । विद्यालय गएकी १७ वर्षीया भागरथीको शव वीभत्स अवस्थामा फेला परेको थियो । उनका काका शंकर भट्टले कञ्चनपुरमा बलात्कारपछि हत्या गरिएकी निर्मला पन्तले न्याय नपाएको घटना सम्झदा भतिजीको हत्या विषयमा पनि त्यस्तै हुन्छ कि भन्ने शंका रहेको बताए । ‘प्रहरी–प्रशासनको अनुसन्धानको तरिका अहिलेसम्म ठीकै छ तर अपराधी पक्राउ नपरेसम्म कसरी ढुक्क हुने ?’ उनले भने, ‘पहुँच भएका व्यक्ति घटनामा संलग्न छन् भने कारबाहीबाट उम्किएलान् कि भन्ने शंका लागेको छ ।’ त्यही कारण गाउँलेलाई राखेर संघर्ष समिति गठन गरिएको उनले बताए ।
भागरथीको शव गाउँकै विद्यार्थीले घर फर्किरहेका बेला सडकमुनि झाडीमा देखेका थिए । घटनास्थलमा साँझ स्थानीय र प्रहरी पुगेका थिए । जिल्ला प्रहरी प्रमुख डीएसपी नारायणप्रसाद अधिकारी प्रहरी टोलीसहित घटनास्थल पुगेका थिए । भागरथीकी सहपाठी ज्योति भट्टले साथीको हत्यापछि स्कुल जानै डर लागेको बताउँदै भनिन्, ‘सँगै हिड्ने–पढ्ने साथीको ज्यान गयो, अब हामी कसरी एक्लै हिँड्ने ?’ दुई महिनाअघि मात्र पति गुमाएकी दुरा छोरीको शव फेला परेको सुनेपछि पूर्ण होशमा छैनन् । रोएरै रातदिन बिताइरहेकी छन् । ‘अब त म बाँच्न सक्दिन कि जस्तो लाग्न थालेको छ,’ उनले भनिन्, ‘हत्या गर्नेलाई छिटो पक्राउ गरी हदैसम्मको कारबाही भएको हेर्ने मन छ ।’ शंकरले भतिजीको बलात्कारपछि नै हत्या भएकोमा शंका नरहेको बताए । ‘मैले फोटाहरू हेरेको थिएँ । शरीरभरि मान्छेले बनाएका चोट छन्,’ उनले भने । अनुसन्धानमा खटिएका प्रहरीले शवको प्रकृति हेर्दा किशोरीको बलात्कारपछि हत्या भएको जनाएको छ । शव अर्धनग्न अवस्थामा फेला परेको थियो । शरीरका कपडा च्यातिएको र भित्री कपडामा रगत लागेको थियो । किशोरीको योनि र मुखबाट धेरै मात्रामा रगत बगेको भेटिएको अनुसन्धानमा संलग्न एक प्रहरीले बताए । ‘किशोरीले प्रतिकार गरेर पनि असफल भएको देखिन्छ । दुई वा दुई जनाभन्दा बढीको समूहले उनको बलात्कार र हत्या गरेको हुन सक्छ,’ ती प्रहरी अधिकारीले भने । शव भेटिएकै स्थान वनमाराको झाडीमा बलात्कार र हत्या भएको उनले आशंका गरे । जिल्ला अस्पताल बैतडीका प्रमुख डा.वसन्तराज जोशीले शवका नीलडाम र चोटबाट पासविक तवरले ज्यान लिएको देखिने बताए ।

सामाजिक सञ्जालमा श्रद्धासुमन
स्तब्ध बनाएको छ, शब्दबिहीन बनाएको छ । कति बोल्नु यो राज्यसँग ? कति कराउनु यो अपराधी प्रवृत्तिविरुद्ध ? निर्मला पन्तको हत्याराले सजाय पाएको भए सायद सम्झना कामी र भागरथी भट्टहरूको यो अवस्था हुँदैनथ्यो कि भन्ने सम्झेर मन झनै छियाछिया हुन्छ । निर्मलाको जस्तो नहोस्, यिनको हत्यारालाई समातेर कंचनपुरमा गुमेको नेपाल प्रहरीको शाख फिर्ता ल्याउने कार्य हुनेछ भन्ने आशा गर्दछु । तिम्रो अपराधीले कठोर सजाय पाओस् र तिम्रो आत्मालाई शान्ति मिलोस् भागरथी भावपूर्ण श्रद्धासुमन ।
- रामेश्वरी पन्त

बलात्कारको सिकार भई मृत्यवरण गर्न विवश छोरीहरूको एकपछि अर्को शृंखलाको समाचार पढिरहन पर्दा आफूलाई ‘बलात्कार विरुद्धको अभियन्ता हुँ’ भन्न लज्जाबोध भयो । लौन हजुर केही गरौं–अब बलात्कारीलाई सजाय दिलाउन वा आफ्ना छोराछोरीको सुरक्षा गर्न अरुको भर नपरौं ।
- मेनुका थापा

कतिजना निर्मला सिद्धिएपछि बालिका, किशोरी र महिलाहरू सुरक्षित हुन्छन् ?
- अमृता लम्साल

Page 16
विचार

प्रेमको कुरूप स्वरूप

- करुणा देवकोटा

अंग्रेजी वर्षको फेब्रुअरी सुरु भएसँगै प्रेमको मीठो बतास धेरैको मनलाई स्पर्श गर्न पुग्छ । प्रेमको त्यही लयमा बहँदै कोही खुल्लमखुल्ला प्रेमको भाव व्यक्त गर्न आतुर देखिन्छन् त कोही लुकिछिपी प्रेमको सागरमा हराउन । कोही भने कसैका लागि संगालेको प्रेम मनमै राख्छन्, मनभित्रै मुस्कुराउँछन्, मुसुक्क ।
फेब्रुअरीको उल्लासै बेग्लै । लाग्छ, दुनियाँ प्रेमिल छ । तर प्रेमको यही उल्लासबीच, म भनें आफैभित्र निस्सासिन्छु । अनि एउटै प्रश्न गर्छु, ‘के प्रेमको स्वरूप प्रेमिल मात्रै हुन्छ र ?’
यदि हुन्थ्यो भने, समाचार बनेर किन छापिन्थ्यो/गुञ्जिन्थ्यो अखबारका पाना र रेडियो, टेलिभिजनमा वीरगञ्जकी मुस्कान खातुन, कालोपुलकी जेनी खड्का, वसन्तपुरकी सीमा बस्नेत र संगीता मगर, स्वयम्भूकी पवित्रा कार्की आदिको कारुणिक पीडा ।
प्रेम सप्ताह र प्रेम दिवसको अवसर पारेर हरेक वर्ष अनेकौं कार्यक्रम र प्रतियोगिता आयोजना गरिन्छ । मीठामीठा प्रेम कथा र प्रेम व्यक्त गर्ने अनेकौं तरिकाको चर्चा गरिन्छ । तर, प्रेमको अस्वीकारोक्तिलाई प्रतिशोधले साँधेर एसिड प्रहारमा परिणत हुने सामाजिक यथार्थलाई हामीले कहिले चर्चा गर्ने ?
यस्ता घटनाको पृष्ठकथामा रहेका प्रेमका अस्वीकारोक्ति वा आफूले भनेअनुसार नमान्नेलाई प्रतिशोध साँध्ने प्रवृत्तिमाथि अध्ययनको बेग्लै आवश्यकता छ । अग्रभागमा देखिएका घटनाको विरोध गर्ने तर त्यसका सामाजिक कारण खोतल्न जाँगर नचलाउने हाम्रो प्रवृत्तिले यस्ता घटनाक्रमलाई दोहोर्‍याइरहन्छ । यो निरन्तरताले प्रेम अस्वीकार गर्न पाउने व्यक्तिगत अधिकार र निर्णयमाथि नै प्रहार गरिरहन्छ ।
सँगै सिकाउँछ, एकछिन अघिसम्म प्रेम गरेको व्यक्तिलाई कल्पनासम्म गर्न नसकिने पीडादायी घटनाको भागेदार बनाउन । अनि प्रेम अस्वीकार गर्नु भनेको कल्पनासम्म गर्न नसकिने पीडाको भागेदार हुन सक्नु हो भन्ने सम्भावनासँग डराउन ।
के आफूले मन पराएका मानिसले प्रेम अस्वीकार गर्दैमा उसको संसार अँध्यारोमा धकेल्नु नै प्रेमको धर्म हो त ? प्रेम त महसुस गरिने कुरा हो । धम्काएर, घुर्काएर लगाइने जबर्जस्ती प्रेमबाट कस्तो सहभाव र सहअस्तित्वको अपेक्षा गर्ने ? तर, हाम्रोजस्तो समाजमा कहिलेकाहीँ प्रेम बाध्यताको प्रतिबिम्ब बनिदिन्छ । जिन्दगीको लय आफ्नै तरिकाले बुनिरहेकाहरूको जीवनप्रतिको दृष्टिकोण बदल्छ । अनि उनीहरूको व्यवहार, भावना, सोचाइ र सामाजिक रहनसहनलाई नै मोडिदिन्छ ।
हुन त, मुहारमा तेजाब छ्याप्दैमा व्यक्तिको सुन्दरता कम हुँदैन, सपनामा तेजाब छ्यापिँदैन भन्ने बहस नहुने होइन । तर समाजको यथार्थलाई हेर्ने हो भने, रूपलाई प्राथमिकता दिएर सुन्दरताको मूल्यांकन गर्नेहरूकै वर्चश्व छ । तेजाबले पोलेको अनुहार देख्नासाथ विचराको दृष्टिले हेर्ने र उसका उपलब्धिलाई एसिड आक्रमणले दिएको अवसरका रूपमा मात्रै मूल्यांकन गर्ने लहर कायमै छ ।
पीडितले भोग्ने मानसिक पीडा, परिवारभित्रै आफ्नो अस्तित्वका लागि गर्नुपर्ने संघर्ष, नचाहँदा–नचाहँदै हरेक पाइलामा बल्झिरहने उही पुरानो घटनाले दिने दीर्घकालीन चोटको लेखाजोखासम्म हुँदैन । भलै हामी प्रेम शब्दको गहिराइमा पुग्दा एसिड आक्रमण, बलात्कारलगायतका शब्दावली हाम्रो सोचमा पनि आउँदैनन् । तर प्रेमको नाममा हुने यस्ता घटनाले प्रेम शब्दप्रति विश्वास मात्रै गुम्दैन । प्रेम नै घृणित लाग्न थाल्छ । प्रेम शब्दको पवित्र परिभाषालाई नै चिरहरण गर्नेगरी हुने यस्ता प्रतिशोधका घटनाले, प्रेमको मौलिक अस्तित्वलाई मात्रै गिज्याउँदैन कुरूप पनि बनाउँछ ।
त्यसैले सोध्न मन लाग्छ, ‘के प्रेमको स्वरूप प्रेमिल मात्रै हुन्छ र ?’ प्रेम स्वीकारको अपेक्षा गर्नेले, प्रेम अस्वीकार हुँदाको यथार्थलाई पनि आत्मसात् गर्न सक्नुपर्छ । किनभने हामी स्वतन्त्र छौं । कसैलाई मन पराउन, माया गर्न । त्यसैगरी स्वतन्त्र छौं मन नपराउन र माया नगर्न पनि ।
तर, व्यक्तिगत स्वतन्त्रतालाई उपयोग गरेर कसैको प्रस्तावलाई अस्वीकार गर्दा, त्यो अस्वीकारोक्ति, त्यो ‘नो’, किन ‘नो मिन्स नो’ मा अडिग रहन्न ? किन ‘नो मिन्स एसिड अट्याक’ भइदिन्छ, ‘नो मिन्स बलात्कार’ भइदिन्छ ? ‘नो मिन्स यौन हिंसा र कतिपय अवस्थामा हिंस्रक आक्रमण भइदिन्छ ?’
के क्षणभरमा राक्षसी रूप धारण गरी कसैको जिन्दगीको लयलाई भताभुङ्ग पार्नु नै प्रेम हो त ? पक्कै होइन । किनभने प्रेम शब्द एक्लै आउँदैन । आफ्ना प्रेमी, प्रेमिकाप्रति माया, विश्वास र सम्मान पनि साथै लिएर आउँछ । तब पो प्रेम प्रेमिल बन्छ, रंगीन बन्छ । तर प्रेमलाई तेजाबको तिक्तताले लतपताएर प्रेमप्रति नै कठोर मनोभावना जम्माउनसम्म पछि नपर्ने प्रेम प्रस्तावबाट कस्तो प्रेमको अपेक्षा गर्ने ?
प्रेमको अस्वीकारोक्तिलाई मात्रै पनि सहन नसक्ने व्यक्तिबाट प्रेमको बन्धनमा गाँसिएपछि आउने उकाली, ओराली, अप्ठेरा र चुनौतीहरूसँगै काट्न सक्ने साहस मिल्छ भनेर कसरी विश्वास गर्ने ? प्रेमसँग गाँसिएका तर ओझेलमा परिरहने यी र यस्ता तीता यथार्थलाई हामीले उपेक्षा गरिरहँदा प्रेमको सुन्दरता दीर्घकालीन कसरी हुन्छ र ?
प्रेम दिवस र सप्ताहको अवसर पारेरै सही, यस्ता विषयमा छलफल हुन आवश्यक छ । किनभने प्रेम दिवस मनाउनु भनेको प्रेम गर्छु भनेर आफ्ना भावना व्यक्त गर्नु मात्रै होइन । प्रेमको अर्थ बुझाउनु र प्रेम गर्न सिकाउनु पनि हो । यदि हामीले नै प्रेममा सम्मान र सहअस्तित्वको भाव कायम राख्न सक्दैनौं भने कसरी प्रेम गर्न सिकाउने ? कसरी प्रेमबारे बुझाउने ? सोचौं त, प्रेमको परिभाषा नै बुझाउन नसक्दा कस्तो प्रेम भावको सिर्जना होला ? कस्ता प्रेमी जन्मिएलान् ?
त्यसैले पनि, जबसम्म प्रेमका यी विविध आयाम सामाजिक मुद्दा बनेर छलफलमा आउँदैनन्, प्रेमको स्वरूप कुरूप घटना बनेर दोहोरिरहन्छ । किनकि, व्यक्तिको निजी मनोविज्ञानले मात्रै यस्ता घटनाको उत्पत्ति हुँदैन । एउटा व्यक्ति मात्रै दोषी हुँदैन । यसका पछाडि ऊभित्र हिंसाको बीउ रोप्न हाम्रै सामाजिक व्यवस्था अग्रपंक्तिमा आउँछ । उसलाई दिइने पारिवारिक संस्कार, हुर्काइको परम्परा, ऊभित्र बीजारोपण गरिने लैंगिक चेतना, पुरुषार्थको सामाजिक व्याख्या, यी सबैले जरा गाडेर बसेको हुन्छ । जसको पकड यति गहिरो छ कि, प्रेमकै बलात्कार दोहोरिरहन्छ । प्रेममाथि नै एसिड प्रहार भइरहन्छ । के हामीले सोचेको प्रेमको स्वरूप यस्तै कुरूप हो त ?
devkotakaruna@gmail.com

Page 17
Page 18
विचार

परिवर्तित पुस्ता र महिला

- यमुना अर्याल

नारी अधिकार, समानता र दिवसबारे मेरो पुस्ताले धेरैथोरै जानकारी पाएकै छ । खासगरी, आधुनिक पुस्ता धेरै कुरामा सचेत र सजक छ । मेरो जस्तै धेरैको ‘हजुरआमा पुस्ता’ महिला भएर मात्रै जन्मिए, संसार त्यागे । उनीहरूले कुनै हक–अधिकार र दिवसका कुरा जीवनमा भोग्न त परैको कुरा हो अधिकारको ‘अ’ पनि उच्चारण गर्न पाएनन् । त्यसताकाको पुरुष प्रधान समाजमा महिलाको स्थान निकै निरीह र कमजोर थियो । महिला समाजका हिस्सेदार पात्र मानिए पनि उनीहरूको कहीँ– कतै दरिलो उपस्थिति हुन्थेन । श्रीमान्को नाम समेत उच्चारण गर्नुहुँदैन भन्ने पुस्ता थियो त्यो ।
मेरो छिमेकी हजुरआमाले हजुरबुवाको नाम उच्चारण हुन्छ भनेर अगेनाको डिल भन्नुपर्नेमा छेउ भन्नुहुन्थ्यो । बारीको डिल भन्नुको साटो बारीको छेउ भन्नुहुन्थ्यो । हजुरबुवाको नाम डिलाराम भएकै कारण श्रीमान्को नाम उच्चारण गर्नैहुँदैन, आयु घट्छ भन्ने कुरा मात्रै उहाँलाई थाहा थियो । पुरुषप्रति यति भक्तिभाव राख्ने हजुरआमा आफू ओछ्यानमा थला परेको अवस्थामा बाहेक घरका पुरुष सदस्यले चुल्होमा आगो बालेको समेत थाहा छैन ।
हजुरआमा जुन संस्कार र चालचलनमा हुर्किनुभयो उहाँको सोचको दायरा त्यो धरातलभन्दा माथि उठ्नै सकेन, उहाँले आफूले जे भोग्नुभयो र देख्नुभयो महिलाका लागि सिंगो संसार भनेकै त्यही थियो ।

‘हजुरआमा पुस्ता’ ले नारीको अधिकार भनेको श्रीमान्ले भनेको मान्ने, आदेशमा चल्ने भन्ने मात्रै भोग्यो, देख्यो र त्यही संस्कारमा आफूलाई समर्पित गर्‍यो ।
त्यो पुस्ताले ‘आमा पुस्ता’ लाई आफूले जे भोग्यो त्यही सिकायो । ‘आमा पुस्ता’ शासित भए ‘हजुरआमा पुस्ता’ बाट । बेलाबखतमा सुन्ने गरिन्थ्यो–महिलाले नै महिलामाथि हैकम जमाए, महिलामाथि शोषण गरे, अन्याय गरे, अत्याचार गरे, सासू–बुहारीको सम्बन्ध कहिल्यै राम्रो, सुमधुर हुन सकेन । आफूले जे भोगेको छ, देखेको छ उसले सारा संसार त्यस्तै देख्छ, र त्यही रूपमा अरुलाई पनि देखाउन खोज्छ । ‘हजुरआमा पुस्ता’ ले उहाँहरूको अघिल्लो पुस्ताबाट जे भोग्यो, जसरी भोग्यो आफूभन्दा पछिल्लो पुस्तालाई त्यही भोगाइको रूपान्तरण गराउँदैछ वा भनौं आफ्नो भोगाइको हिस्सा हस्तान्तरण गर्दैछ ।
श्रीमान्को निधनमा जिउँदै चितामा जल्नुपर्ने नियतिका साक्षी थिए, ‘हजुरआमा पुस्ता’ । धेरै हजुरआमा श्रीमान्को निधनसँगै जिउँदै चितामा जलाइए, तर कोही पनि हजुरबुवा हजुरआमाको निधनमा सती जानुपरेन । ‘आमा पुस्ता’ ले कम्तीमा यो त्रासदी भोग्नुपरेन । धेरै आमाले यस्तो पीडा धेरैथोर देखे होलान् तर भोग्न भने परेन । नारी अधिकारको सवालमा यो फड्कोलाई पनि निकै महत्वका साथ हेर्नुपर्ने अवस्था आयो । ‘हजुरआमा पुस्ता’ ले ठाडो नजरले पुरुषलाई हेर्न हुँदैनथ्यो, पुरुषको कुरा काट्ने त परैको हो, पुरुषहरू बोलेको ठाउँमा सवालजवाफ गर्न हुँदैनथ्यो । ‘आमा पुस्ता’ ले पनि धेरै हदसम्म यसकै निरन्तरता पाइरह्यो ।
‘हजुरआमा पुस्ता’ ले भोगेका कुरा आमा पुस्ताले जस्ताको त्यस्तै भोग्यो, भोग्दै आयो धेरै हदसम्म अनुशरण गरिरह्यो । कतिपय कुरा अनुशरण गर्नैपर्ने खालका थिए तर अधिकांश कुरा बाध्यात्मक थिए । म सम्झन्छु, मेरै आमाले कति पटकसम्म भन्नुहुन्थ्यो, छोरी मान्छेले यस्तो गर्नुहुँदैन, उस्तो गर्नुहुँदैन, हाम्रा पालामा यस्तो थियो, उस्तो थियो, छोरी मान्छे भएर यस्तो गर्ने ? बुहारी भएपछि थाहा हुन्छ.....बुहारी भएपछि ठूलै जन्जिरमा परिन्छ, भन्ने मात्र उहाँलाई थाहा थियो, त्यही कुरा आमाले बारम्बार भनिरहनुहुन्थ्यो । किनभने यसको सबैभन्दा ठूलो साक्षी आफै हुनुहुन्थ्यो ।
खासै ‘आमा पुस्ता’ लाई पनि नारी अधिकार र समानताबारे जानकारी भएन वा जानकारी गराइएन वा भनौं ‘आमा पुस्ता’ ले अघिल्लो पुस्ताबाट अधिकार, हकका बारेमा सुइँको समेत पाएन । नारीले पनि आफ्ना अधिकारबारे सोधीखोजी गर्न पाउँछन् ? भन्ने कुरा समाचारमा सुनेर, राजनीतिक दलका महिला नेतृहरूको मुखबाट सुनेर, बेलाबखत गाउँटोलमा हुने गोष्ठी, सेमिनार र सभासमारोहमा उपस्थित भएर पनि धेरै जानकारी मिलेको हो । ‘आमा पुस्ता’ ले ‘हजुरआमा पुस्ता’ भन्दा केही हदसम्म भए पनि अधिकारका कुराको सुइँको पायो, यो खुसीको कुरा हो ।
सत्य के हो भने, मेरो घरमा मात्रै होइन अधिकांशको घरमा आमा नउठेसम्म घरको दैलो उघारिँदैनथ्यो । आमा महिनावारी भएका बेलामा मात्रै बुवाले घरको ढोका उघार्नुहुन्थ्यो । आमा हुन्जेलसम्म घरका अरु सदस्यले घरको काम गर्नै नहुनेजस्तो नियम बनाइएको थियो । गाउँघरमा मेरो मात्रै होइन हरेकको घरमा आमाहरू नै घरको सबै काम गर्थे । आमाको पालामा पनि नारी दिवस मनाइन्थ्यो तर उहाँहरूलाई दिवस र अधिकारका कुरा कहिल्यै थाहा भएन । आमाले मलाई घरको काम सिकाउनुहुन्थ्यो तर म भन्दा एक वर्ष कान्छो भाइलाई सकभर घरको काम गराउन नपरेहुन्थ्यो जस्तो आभाष मिल्थ्यो । ताकि भोलि भाइ पनि बुवाको ठाउँमा पुगोस् र उसले पनि श्रीमतीमाथि हैकम जमाओस् ।
यस्तो सोच र संस्कारबाट अघि बढेको हाम्रो समाजको स्वरूप कहिले बदलिने ? समयको चक्रसँगै मेरो परिवारमा परिवर्तन भयो । छोराले पनि घरको काम गर्नुपर्छ, छोरा र छोरीमा के फरक छ ? काम जसले गर्दा पनि हुन्छ भन्ने कुराको आभाष बिस्तारै अनपढ आमाले बुझ्न थाले । अहिले आमा सासू बनिसक्नुभएको छ । आमाले आफ्नी सासूबाट जे भोग्नुभयो बुहारीलाई त्यो हस्तान्तरण गर्ने पक्षमा आमा हुनुहुन्न । आमा धेरै लचक भइसक्नुभएको छ । आज समाचारमा यस्तो भन्यो, उस्तो भन्यो, आमाले रेडियोमा समाचार सुनेर बताउने हैसियत राख्नुभएको छ । आमालाई ठ्याक्क दिनको याद छैन तर नारी दिवस महिलाको दिवस हो भन्ने कुरा अहिले राम्रोसँग थाहा छ ।
अहिलेको ‘छोरी पुस्ता’ ‘आमा पुस्ता’ भन्दा धेरै कुराको परिवर्तनको साक्षी भएको छ । यो पुस्तालाई नारी दिवस, महिला अधिकार र समानताबारे धेरै ज्ञान मिलेको छ । समाजका हरेक तप्कामा ‘छोरी पुस्ता’ को बाहुल्य छ । लोकसेवा आयोगको विज्ञापन हेर्दा पनि यो कुरा झल्किन्छ,, हरेक वर्ष आयोगले खुलाउने विज्ञापनमा आवेदन दिने संख्या पुरुषको भन्दा महिलाको बढी देखिन्छ । लैंगिक समानता र समताका विषयमा छोरी पुस्ता सचेत र जागरुक छ । अहिलेको पुस्ताले आफ्नो अधिकारबारे खरो उत्रेर बहस पैरबी गर्न सक्ने भइसकेको छ । महिलाको स्वामित्व हरेक क्षेत्रमा बढ्न थालेको छ । हरेक वर्ष विभिन्न नारा अवलम्बन गरेर नारी दिवस मनाइन्छ ।
तर विडम्बना अहिले पनि धेरै ‘छोरी पुस्ता’ का नारीहरू यो दिवसका बारेमा जानकार छैनन् । दैनिक ज्याला मजदुरी गरेर खाने महिलाहरू नारी दिवसको दिनमा पनि अहोरात्र काममा खटिएका हुन्छन् । उनीहरूले दिनभरि भारी बोकेनन् भने साँझ चुल्हो बल्दैन, अधिकार र दिवसका पछि लाग्यो भने खान पाइएला/नपाइएला तर भारी बोक्यो भने साँझ चुल्हो बल्छ । यो अवस्थाका महिलाको जीवनस्तरमा कसरी सुधार गर्ने ? हामीजस्ता श्रमिक महिलाहरूले आठ घण्टा काम, आठ घण्टा आराम पाउनुपर्छ भन्ने कुरा कसरी थाहा पाउने ? यस्ता नारीहरूका बारेमा नारी दिवस समर्पित हुन सक्नुपर्छ । श्रमिक महिलाको दिवस भन्ने खास श्रमिक महिलाले नै थाहा नपाउने दिवस नबनोस् । ताकि कोही महिलाले भन्न नपरोस्–‘दिवसले के दिन्छ ? बरु भारी बोके खान फाइन्छ ।’
aryalyamuna44@gmail.com

Page 19
Page 20
अन्तर्वार्ता

‘चाहना र प्रतिबद्धताले व्यक्तिलाई सफल बनाउँछ’

- नारी संवाददाता

बिन्द्रा हाडा भट्टराई, सदस्य, लोकसेवा आयोग 

सरकारी सेवामा उच्च तहसम्म पुग्ने महिलाका रूपमा परिचित छिन्, बिन्द्रा हाडा भट्टराई । नेपाल सरकारकी पूर्वसचिव उनी हाल लोकसेवा आयोगकी वरिष्ठ सदस्य हुन् । ०४८ मा सरकारी सेवा प्रवेश गरेकी उनी खुला लिखित परीक्षा उत्तीर्ण गरी सह–सचिव हुने प्रथम महिला हुन् । बिन्द्राको जन्म ५५ वर्षअघि काठमाडौंको भोटाहिटीमा भएको हो । मध्यम वर्गीय परिवारमा जन्मिएकी उनले केही अपवादबाहेक घरमा छोरी भएकै कारण भेदभावको सामना गर्नुपरेन । सानैदेखि हक्की स्वभावकी छन्, उनी । अभिभावकले पढाइको महत्व बुझाएकै कारण आफू यो स्थानसम्म पुगेको उनी गर्वका साथ ‘नोस्टाल्जिक’ हुँदै सुनाउँछिन् । आफ्नै मिहिनेत र आमाबुवा, सासू–ससुरा, श्रीमान् तथा शुभचिन्तकहरूको शुभेच्छाले आफू सफल भएको उनी बताउँछिन् । बिन्द्राले रसायन शास्त्र र जनप्रशासनमा स्नातकोत्तर तथा कानुनमा स्नातक गरेकी छन् । लोकसेवा आयोगमा महिला सहभागिता र सफलता तथा महिला अधिकार र भूमिकाको सेरोफेरोमा रहेर उनीसँग नारीकी उपासना घिमिरेले गरेको कुराकानीको सम्पादित अंश :

 

लोकसेवा आयोगमा एक्लै महिला सदस्य हुँदा कस्तो महसुस भयो ?
निजामती कर्मचारीका लागि लोकसेवा आयोगमा सदस्य भएर आउनु गर्वको कुरा हो । लोकसेवा जस्तो गरिमामय संस्थामा काम गर्न पाउनु खुसीको कुरा पनि हो । अर्को कुरा, मैले आफूलाई सधै महिलाभन्दा पनि व्यक्तिका रूपमा हेरें ।
लोकसेवामा महिला सहभागिता बढाउन के गर्नुपर्ला ?
आयोगमा महिला सहभागिता पहिलेको तुलनामा बढेको छ । आयोगको परीक्षामा सफल हुने दर पनि बढेको छ । तर, सोचेजस्तो अझ महिला सफल हुन सकेका छैनन् । आयोगको परीक्षा अत्यन्त कठिन हुन्छ भन्ने पूर्वमानसिकता, लैंगिक भूमिकाकै कारण महिलामाथि थुपारिएको घरेलु र सामाजिक दायित्वले पनि आवेदन फाराम भर्दा रहेको उत्साह र जाँगर परीक्षा दिने बेलासम्म कायम राख्न नसक्नु र नसक्ने बनाइने कारणले पनि पुरुषको तुलनामा कम संख्यामा सफल भएको हो भन्ने मेरो बुझाइ हो ।
आयोगको परीक्षामा सफल हुनु छ भन्ने दृढ संकल्प लिएर आफ्नो तयारीलाई उत्कृष्ट बनाउन आवश्यक सरसहयोगका लागि परिवारसँग कुरा राख्ने र तयारी गरी परीक्षामा संलग्न भए दिदीबहिनीहरू बढीभन्दा बढी सफल हुनेछन् । यसमा परिवारले दिदीबहिनीहरूका लागि निश्चित समयमा पढाइका लागि बाधा नपुगोस् भनी सोचिदिने हो भने पनि उहाँहरूलाई धेरै सहयोग हुने थियो ।
लोकसेवा आयोग कत्तिको पारदर्शी छ ?
‘पारदर्शिताले कामलाई स्वच्छ बनाउँछ’ भन्ने सिद्धान्त आयोगको हकमा लागू हुँदैन । आयोगले आजसम्म आफ्नो गरिमामयी छवि कायम राख्न सक्नुको मूल कारण यसको गोपनीयताको संस्कृति हो । यहाँ कसैले चाहेर पनि परीक्षार्थीलाई नियोजित रूपमा सफल वा असफल बनाउन सक्दैनन् । कुनै एक पदमा पदपूर्तिका लागि सिफारिस गर्न परीक्षाका धेरै चरण हुन्छन् । ती चरणमध्ये कुनै एकमा संलग्न हुने कर्मचारी, विज्ञ, पदाधिकारी सोही परीक्षाको अर्को चरणमा संलग्न नहुने र कुन काम कसले गर्‍यो वा गर्दैछ भन्ने सबै कुरा गोप्य रहने प्रणाली नै लोकसेवाको आत्मा हो ।
सरकारी जागिरमा आकर्षण बढ्नुको कारण के हो ?
सरकारी जागिरले दिने सुरक्षाको प्रत्याभूति र सामाजिक प्रतिष्ठा पनि यसमा आकर्षण हुने कारण हुन् । यसैगरी, बजारमा रोजगारीको अवसरमा कमी, कुनै जान/पहिचान र भनसुनबिना आफ्नै योग्यता र क्षमताले प्राप्त गर्न सकिने अवसरले गर्दा पनि यसप्रति आकर्षण बढेको हो ।
महिला भएको ठाउँमा भ्रष्टाचार कम हुन्छ भन्ने छ नि, सही हो ?
पक्कै पनि हो । कार्यालय र घरको जिम्मेवारी पूरा गर्न महिलालाई हम्मेहम्मे परिरहेको हुन्छ । दायाँबायाँ गर्ने सोचले प्रवेश पाउने सम्भावना अत्यन्तै न्यून हुन्छ । फेरि, सानैदेखि छोरीलाई चरित्र, नैतिकता र जिम्मेवारीको पाठ छोरालाई भन्दा धेरै बढी पढाइएको हुन्छ । यसले पनि महिलालाई आफ्नो कामप्रति इमान्दार रहन धरातल दिएको छ ।
पहिलेको तुलनामा महिलाको स्थिति कस्तो पाउनुभएको छ ?
पहिलेको तुलनामा नेपालका महिलाको आर्थिक, सामाजिक र सांस्कृतिक स्थितिमा धेरै प्रगति भएको छ । परिवारमा हुने निर्णयमा महिलाको आवाज पनि सुनिन थालेको छ । छोरीहरू पहिलेभन्दा बढी स्वतन्त्र र आर्थिक रूपले आत्मनिर्भर भएका छन् । समाजमा छोराले भन्दा छोरीले बाबुआमालाई माया गर्छन् भन्ने मान्यता स्थापित हुँदै गएको छ । तर, पिछडिएको क्षेत्र र गरिब बस्तीमा स्थिति पहिलेको जस्तै छ ।


सबै क्षेत्रमा महिला सहभागिता कसरी बढाउन सकिन्छ ?
यसका लागि छोरीहरूलाई सबैभन्दा पहिले शिक्षा र सीप दिनुपर्छ । त्यसपछि अवसरहरूको सिर्जना गर्ने र ती अवसरहरूका बारेमा बढीभन्दा बढी सूचना दिनुपर्छ । साथै ती अवसरहरू दिदीबहिनीले लिन सक्ने सहयोगी संचालकको निर्माण गरे सबै क्षेत्रमा महिला सहभागिता बढाउन सकिन्छ ।
कामकाजी महिलालाई दोहोरो भूमिका निर्वाह गर्नुपर्छ, कत्तिको अप्ठ्यारो भयो ?
बेलाबेलामा आफ्ना पुरुष सहकर्मीलाई जस्तै घर पुगिसकेपछि घरको काम गर्नु नपरे कस्तो राहत हुने थियो ? म पनि थप लेखपढ गर्ने थिएँ भन्ने विचार त आउँछ । तर घरमा श्रीमान्ले भयो आज तिमी आराम गर म सबै काम गर्छु भनेको दिन पनि आफू चिया खाँदै, टेलिभिजन हेर्ने वा पुस्तक पढेर आराम फर्माउन नसकिँदो रहेछ । बरु मिलेर छिटो काम सकेर सबैजनाले सँगै गुणस्तरयुक्त समय बिताऊँ भन्ने हुँदो रहेछ । यो तथ्यको बोध भएपछि मैले घरको काम वा कार्यालयको काम नभनी एकमुष्ट मैले गर्नुपर्ने काम भनी सम्झेर महत्व र आवश्यकतानुसार काम गर्न थालें, अझै पनि गर्दैछु ।
जागिरे जीवनका तीतामीठा सम्झना सेयर गरिदिनुस् न ?
तीता सम्झनाका कुरै नगरौं । केही मीठा सम्झना रमाइला छन् । अहिले सरकारी, अर्धसरकारी निकाय र केही निजी क्षेत्रका कार्यालयमा समेत महिला कर्मचारी सुत्केरी हुँदा स्याहार खर्च र निजका श्रीमान्लाई १५ दिनको सुत्केरी स्याहार बिदा दिइन्छ । यो मेरो नितान्त मौलिक नीति पृष्ठपोषण पोलिसी फिड ब्याक हो । जुन मैले ०६० मा निजामती सेवा ऐन २०४९ को संशोधनका लागि ड्राफ्टिङ हुँदा दिएकी थिएँ । मानव ओसारपसार नियन्त्रणको रणनीतिक योजना बनाउँदा कार्यक्रमको सक्रिय सहभागी प्रहरी अधिकृत किरण बज्राचार्य र चरीमाया तामाङलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको पुरस्कार दिएको समाचार आएको क्षणलाई पनि मीठो सम्झनाका रूपमा लिन्छु । यस्ता धेरै अनुभव छन् ।
जीवनबाट सन्तुष्ट हुनुहुन्छ ?
एकदम सन्तुष्ट छु । मेरो जीवनमा आएका दुःख र बाधाले मेरो प्राप्तिलाई अझ बढी सुन्दर र महत्वपूर्ण बनाएका छन् ।
सफलताको श्रेय कसलाई दिनुहुन्छ ?
पहिले म आफैंलाई दिन्छु । सानैदेखि मलाई मेरो पहिचान बनाउनु थियो । म आफ्नै नामले चिनिन चाहन्थें । मलाई ‘म’ बन्नमा मेरा बुवाले सघाउनुभयो । बुवाले सानैदेखि छोरा र छोरीमा भेदभाव गर्नुभएन । नेवार समुदायमा म जन्मिएको १२ दिनमा बुवाले ठूलो पूजा लगाएर राँगा, बोका काटेर भोज खुवाउनुभएको थियो । जबकि यो कार्य छोरा जन्मिँदा मात्र गरिन्छ । बुवाआमा, सासू, ससुरा, श्रीमान्, छोरीहरू, देवरहरू, मेरा नजिकका साथीहरू र शुभचिन्तकको आशिष, शुभेच्छा र ईश्वरका कृपाले यहाँसम्म पुगेकी हुँ । सफलता एक्कासि हात पर्दैन, यो स्टेप–स्टेप भएर आउँछ । जिन्दगी भनेको बढ्नु हो । पहिले नै आफ्नो लक्ष्य र सपना के हो पत्ता लगाएर निरन्तर त्यसैमा लागिरहनुपर्छ । ज्ञान कहिल्यै पूर्ण हुँदैन, त्यसमा नयाँ–नयाँ आयाम थपिइरहेका हुन्छन् ।
नारी दिवसका बारेमा के सन्देश दिन चाहनुहुन्छ ?
सम्पूर्ण दिदीबहिनीहरूको व्यक्तिगत र पेसागत उन्नति, प्रगति र सुख–शान्तिका लागि शुभकामना दिन चाहन्छु । हरेक नेपाली चेलीले अगाडि बढ्दै आफूभन्दा कमजोर एउटी चेलीको जीवन उकास्ने काममा सहयोगी भूमिका खेल्नुहोस् ।

Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84